Pytanie 1
Skąd się wzięła nazwa?
Najpierw mamy nazwę szczytu i klasztoru, następnie szerszego obszaru. Jerzy Gągol pokazuje, jak to rozszerzenie przebiegało w literaturze, przewodnikach i na mapach. Sam wczesny zapis liczby mnogiej nie oznacza, że od tego momentu wszyscy autorzy konsekwentnie używali jednej terminologii.[1]
W XIX wieku spotykano między innymi Góry Sandomierskie, Kieleckie i Środkowopolskie. Także Łysogóry bywały nazwą szerszego obszaru niż dziś. Historia słowa jest więc historią ustalania pojęć geograficznych, nie tylko nadania jednej nazwy w jednym dniu.[1]
Dawne formy i ich kontekst
- około 1557Mons S. Crucis
Nazwa pojedynczej góry na mapie Wacława Grodeckiego, omówionej i reprodukowanej przez PIG. Nie jest jeszcze nazwą całego regionu górskiego.[1]
- 1674Gór Świętokrzyskich
Użycie liczby mnogiej u Wespazjana Kochowskiego; najstarsze znane autorowi opracowania PIG, nie bezwzględnie pierwsze możliwe użycie.[1]
Stopień pewności
Inne hipotezy
W wykorzystanych źródłach nie ma osobnej, konkurencyjnej hipotezy, którą należałoby postawić obok głównego objaśnienia.
Wyraźnie oddzielamy od ustaleń
Etymologia ludowa
Emeryk i jeleń z krzyżem
Legenda łączy sanktuarium z księciem Emerykiem, polowaniem i jeleniem ukazującym krzyż. Należy do tradycji miejsca. Nie służy jednak do datowania ani początku klasztoru, ani pierwszego użycia nazwy całych gór; chronologia opowieści i ustalenia historyczne wymagają osobnego odczytania.[2]
Pytanie 2
Czym jest ten obszar i jak ukształtowały się jego granice?
Łysogóry są najwyższym pasmem Gór Świętokrzyskich. Dawne teksty mogły używać tej nazwy szerzej, dlatego przy mapie lub cytacie potrzebna jest data i przyjęty przez autora podział.[1]
Województwo świętokrzyskie to jeszcze inny zakres: współczesna jednostka administracyjna utworzona w 1999 roku. Jej granice wyznaczono wykazem gmin, a nie przebiegiem pasm. Wspólny przymiotnik łączy te nazwy, ale nie zamienia województwa w jedną jednostkę górską.[3]
Na wycieczce opowieść o sanktuarium tłumaczy rodowód nazwy. Do planowania przejścia potrzebujemy jednak współczesnej mapy szlaków: historia słowa nie określa trasy ani dostępności odcinka.[2]