Czy naprawdę warto?
Bez telefonu i bez rezerwacji dostajesz tu spacer po ziemnych wałach i fosach dwóch fortów — I i III. To jest pełnoprawna wizyta: Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi podaje 2 do 6 kilometrów trasy i od półtorej do trzech godzin. Schrony i kaponiery zastajesz zamknięte, więc oglądasz kształt fortyfikacji — narys, wały, fosy, betonowe pozostałości. Fort II, środkowy, jest zamknięty. Historia jest tu gęstsza, niż widać z wału. Pięć fortów zaczęto budować w 1887 roku jako osłonę terenów graniczących z Prusami Wschodnimi i straż przeprawy przez Narew, przy Łomży będącej wówczas stolicą guberni; prace ciągnęły się do 1909 roku, kiedy twierdzę skasowano. Głównym budowniczym był generał Aleksiej Szoszin. Piątnickie forty oznaczono najpierw numerami 1 (wschodni), 2 (środkowy) i 3 (zachodni), a potem przemianowano zgodnie z rosyjskim alfabetem na A, B i W. W 1920 roku twierdza broniła przejścia od 28 lipca do 1 sierpnia, a broniący opuścili umocnienia 2 sierpnia i wycofali się w kierunku Różana. We wrześniu 1939 roku Piątnica była zasadniczym punktem oporu w bitwie pod Łomżą — obrona trwała od 7 do 10 września. Rozczarowania są konkretne. Wnętrza — poterny, wysunięte obiekty bojowe broniące fosy i niewielka ekspozycja Muzeum Fortecznego w jednym ze schronów pogotowia — otwierają się wyłącznie przed grupą z przewodnikiem, umówioną wcześniej telefonicznie, i to od dziesięciu osób w górę. Para albo rodzina z dziećmi zostaje na zewnątrz. Przejścia podziemne są przechodnie w porach suchych, więc po deszczowym tygodniu odpada i to. Serwis Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów pisze, że spośród trzech piątnickich fortów III jest najbardziej zniszczony — a to właśnie w nim urządzono muzeum forteczne i strzelnicę sportową. Warunki fizyczne warto wziąć na serio. Trasa nie jest oświetlona elektrycznie, więc własna latarka jest w praktyce obowiązkowa; park krajobrazowy zaleca wygodne, sportowe obuwie i zaznacza, że cieplejsze okrycia nie są konieczne. Wewnątrz jest od +10 do +15 stopni przy wilgotności około 70 procent. Ten sam park określa obiekt jako niedostępny dla osób niepełnosprawnych. Gospodarza w liczbie pojedynczej tu nie ma i to widać. Teren promuje gmina Piątnica, praktyczne warunki zwiedzania publikuje Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi, zwiedzanie z przewodnikiem i strzelania z broni historycznej — Mauser 98 K, Mosin wz1891/30, PPSz41, TT i inne — prowadzi Strzelnica Forty, a fortem opiekuje się stowarzyszenie. Fort II od 1998 roku należy do prywatnego właściciela, który prowadzi prace renowacyjne pod nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków; teren fortu jest objęty nadzorem konserwatorskim. Cenę zwiedzania i strzelań ustala organizator przy rezerwacji terminu — to pytanie na ten sam telefon, którym umawiasz przewodnika. Na koniec sprawa nazwy: „Forty w Piątnicy” to nie cała Twierdza Łomża, tylko jej trzy forty na prawym brzegu Narwi. Z pozostałych dwóch zachował się fort IV przy drodze na Ostrołękę; fort V zagospodarowano na ogródki działkowe. Na terenie Fortu II odsłonięto 14 września 2010 roku tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom zbrodni katyńskiej i katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku — ale ten fort jest zamknięty.
Dla kogo to dobry wybór?
Na dzień, w którym chcesz połączyć dłuższy spacer z fortyfikacjami: 2–6 km po wałach i fosach zajmuje od półtorej do trzech godzin. Najwięcej zobaczy grupa co najmniej dziesięciu osób, która wcześniej umówi przewodnika. Wybieraj suchą pogodę — wtedy przechodnie są przejścia podziemne.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść, jeśli jedziesz specjalnie do Fortu II — jest zamknięty. Odpuść też po długich deszczach: przejścia podziemne są przechodnie w porach suchych, a schrony i kaponiery pozostają zamknięte, więc zostaje sam spacer po mokrych wałach. Park krajobrazowy określa obiekt jako niedostępny dla osób niepełnosprawnych.
Praktyczne wskazówki
- Weź własną latarkę: trasa nie jest oświetlona elektrycznie.
- Załóż wygodne, sportowe obuwie; cieplejsze okrycia nie są konieczne.
- Wewnątrz jest od +10 do +15 stopni i około 70 procent wilgotności.
- Przejścia podziemne są dostępne w porach suchych.
- Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się po uprzedniej rezerwacji terminu, w grupach od 10 osób.
- Kontakt do organizatora: Strzelnica Forty, Paweł Zalewski tel. 606 101 419, Ludwik Zalewski tel. 600 039 532 (grupy powyżej 10 osób).
- Cenę zwiedzania i strzelań z broni historycznej ustal telefonicznie przy rezerwacji terminu.
- Amatorom historii organizator oferuje strzelania z broni historycznej: Mauser 98 K, Mosin wz1891/30, PPSz41, TT i inne.
- Zwiedza się forty I i III; Fort II jest zamknięty.
- Po wałach i fosach poruszasz się swobodnie, ale schrony i kaponiery są zamknięte.
- Do Fortu III dojedziesz od ulicy Fortecznej, przy mleczarni.
- Teren fortu jest objęty nadzorem konserwatorskim.
- Stronę o fortach prowadzi Gmina Piątnica — Urząd Gminy, ul. Stawiskowska 53, tel. 86 216 24 76 lub 86 216 64 96.
