Czy naprawdę warto?
Wystawa jest jedna i wąska tematycznie: „Historia budowy i eksploatacji Kanału Augustowskiego, z podkreśleniem roli gen. Ignacego Prądzyńskiego", uzupełniona projekcją filmów wideo o budowie kanału. To dobre miejsce, żeby poukładać sobie liczby, które gdzie indziej padają luzem: prace nad projektem ruszyły w 1823 roku, budowa w 1824, uregulowano 35 km koryt Netty i Czarnej Hańczy, wykonano ponad 40 km przekopów, postawiono 18 śluz i 23 jazy regulujące wodę, jedną śluzę budowano około dwóch lat, a pracowało przy tym od 5 do 7 tysięcy ludzi. Powstanie listopadowe przerwało roboty, kanał ukończono w 1838 roku, żeglugę otwarto w 1839. Dziś Kanał Augustowski ma około 103,4 km, 14 śluz po polskiej stronie, jedną w pasie granicznym i trzy po stronie białoruskiej, a od 2007 roku jest Pomnikiem Historii. Nazwa myli i lepiej wiedzieć to przed przyjazdem. Budynek nosi potoczne miano „dworku Prądzyńskiego", ale Narodowy Instytut Dziedzictwa pisze wprost, że jest ono błędne: faktyczny dom generała stał przy ul. Krakowskiej, dziś Wojska Polskiego, przy wjeździe do miasta, i spłonął w 1831 roku. Ten dom postawiono w 1829 roku na potrzeby obsługi kanału, od połowy XIX wieku służył jako biuro portu, z czasem jako mieszkanie nadzorcy i śluzowych, i dotrwał do końca lat 60. XX wieku. Miejski serwis Augustowa datuje go inaczej, na lata 80. XIX wieku; obie strony zgadzają się natomiast, że to, co dziś stoi, jest rekonstrukcją, wykonaną według projektu PP PKZ z lat 70. XX wieku w oparciu o zachowane elementy. NID nazywa ją jedną z nielicznych konserwatorskich rekonstrukcji na terenie województwa. Skala jest kameralna i z takim nastawieniem przyjeżdża się najlepiej. Zbiory całego Muzeum Ziemi Augustowskiej liczą 1463 muzealia, w tym 808 etnograficznych oraz 16 depozytów; drugi dział muzeum, etnograficzny, mieści się osobno przy ul. Hożej 7. Za najcenniejsze muzeum uznaje dokument potwierdzający prawa przedmieszczanom Augustowa z podpisem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1792 roku oraz teczkę rękopisów z notatkami Ignacego Prądzyńskiego z lat 1823–1824. Placówka prowadzi też bibliotekę regionalną — inwentarz liczy 1895 tomów, w tym „białe kruki", i 2581 jednostek materiałów rozproszonych — z której korzystają osoby zainteresowane, gromadzi i digitalizuje widoki Augustowa i okolic oraz współpracuje ze szkołami, Archiwum Państwowym w Suwałkach i Augustowsko-Suwalskim Towarzystwem Naukowym. Sporo dzieje się wokół samego budynku i to często ratuje wizytę. Tuż za muzeum stoi zespół Zarządu Wodnego — eklektyczny pałacyk z około 1908 roku, dziś siedziba Nadzoru Wodnego Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie. W bliskim sąsiedztwie są śluza Augustów, Kanał Bystry, dwa jazy i dom śluzowego, czyli elementy składowe stopnia wodnego Augustów. Śluzę wybudował w latach 1825–1826 por. Konstanty Jodko; zniszczona w 1944 roku, została odbudowana w nowej postaci w latach 1947–1948, a przy niej w 1990 roku stanął pomnik ku czci gen. Prądzyńskiego, wykorzystujący medaliony projektu Stanisławy Wątróbskiej-Friendt. Kanał Bystry, przekopany w latach 1834–1835, odprowadza nadmiar wody z zalewu Netty i jezior augustowskich do jeziora Sajno. Przy furtce prowadzącej do muzeum stoi pomnik upamiętniający ofiary mordu więźniów aresztu NKWD z 22 czerwca 1941 roku. Dwie rzeczy potrafią popsuć przyjazd. Pierwsza to godziny: dział jest czynny od 15 maja do 15 września, a zanim wsiądziesz do auta, warto je potwierdzić telefonicznie pod numerem 87 643 23 60. Druga to postój: obok budynku nie ma parkingu wyznaczonego dla muzeum, również dla osób z niepełnosprawnościami. Dostępność jest mieszana i warto ją rozpisać. Budynek jest parterowy, ale do wejścia głównego, ukrytego w podcieniu ganku, prowadzą trzy stopnie; z tyłu domu jest drugie wejście, połączone z wypoziomowanym chodnikiem o niewielkim spadku, po którym można wjechać wózkiem. W środku utrudnieniem są progi we wszystkich otworach drzwiowych, brakuje toalety przystosowanej dla osób z niepełnosprawnościami, oznaczeń w alfabecie Braille'a i oznaczeń kontrastowych, pętli indukcyjnej oraz głośników systemu naprowadzającego nad wejściem. Do budynku można wejść z psem asystującym i psem przewodnikiem. Tłumacz języka migowego nie jest zatrudniony na stałe, więc prośbę trzeba wysłać na minimum trzy dni przed planowaną wizytą. Dla porównania drugi dział, etnograficzny przy ul. Hożej 7, ma przy schodach podjazd dla wózków i wyznaczone miejsce parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami.
Dla kogo to dobry wybór?
Dla kogoś, kto jest w Augustowie przy porcie i chce poznać historię budowy Kanału Augustowskiego. Dobrze łączy się ze spacerem po basenie portowym i przy śluzie Augustów, które są tuż obok. Dla rodzin z dziećmi muzeum ma bilet rodzinny, a dla szkół i przedszkoli prowadzi lekcje muzealne i warsztaty.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść w poniedziałek — tego dnia dział jest zamknięty. Odpuść też między 16 września a 14 maja, chyba że umówisz wizytę telefonicznie: poza sezonem drzwi otwierają się po uzgodnieniu i dla grup zorganizowanych. Nie jedź tu również szukać domu, w którym mieszkał generał Prądzyński — mimo potocznej nazwy „dworek Prądzyńskiego" to nie jest to miejsce.
Praktyczne wskazówki
- Sezon trwa od 15 maja do 15 września; poza nim zwiedzanie umawia się telefonicznie pod numerem 87 643 27 54 i dotyczy grup zorganizowanych.
- W poniedziałki dział jest zamknięty.
- Telefon bezpośrednio do Działu Historii Kanału Augustowskiego: 87 643 23 60.
- Godziny potwierdź telefonicznie przed wyjazdem, tel. 87 643 23 60.
- Bilety: normalny 10 zł, ulgowy 8 zł, rodzinny 25 zł.
- Opiekun grupy zorganizowanej liczącej co najmniej 10 osób wchodzi bezpłatnie.
- Warsztaty i lekcje muzealne dla szkół i przedszkoli kosztują 10 zł, pozostałe warsztaty 20 zł.
- Przy budynku nie ma parkingu wyznaczonego dla muzeum, więc miejsce na auto trzeba znaleźć w okolicy.
- Do wejścia głównego prowadzą trzy stopnie; z tyłu budynku jest drugie wejście przy chodniku, po którym da się wjechać wózkiem.
- Progi są we wszystkich otworach drzwiowych, a toalety przystosowanej dla osób z niepełnosprawnościami w budynku brak.
- Prośbę o tłumacza języka migowego wyślij na minimum trzy dni przed planowaną wizytą.
- Z psem asystującym i psem przewodnikiem można wejść do środka.
- Drugi dział muzeum, etnograficzny, mieści się przy ul. Hożej 7; grupy zorganizowane zgłasza się tam wcześniej, tel. 87 643 27 54.
