Czy naprawdę warto?
Twierdzy jako całości nie da się dziś zwiedzić i to jest pierwsza rzecz do ustalenia przed wyjazdem. Fort I Centralny — ten z dawnym Muzeum Twierdzy Osowiec, które od 1998 roku prowadziło Osowieckie Towarzystwo Fortyfikacyjne — został wraz z muzeum zamknięty dla ruchu turystycznego 1 września 2023. Fort III jest zamknięty tak samo. Fort II Zarzeczny leży na terenie Starostwa Powiatowego w Mońkach i nie jest udostępniany do zwiedzania; jego obiekty ogląda się z zewnątrz, głównie w okolicach ścieżki edukacyjnej „Kładka”. Zostaje jeden fort do obejścia i przedpola drugiego. Fort IV Nowy leży na gruntach parku i pozostaje otwarty: pętla „Wokół Fortu IV twierdzy Osowiec” ma 4,30 km, prowadzi borem sosnowym wzdłuż ruin i fosy, mija koszary, prochownię, platformę z wyjściem na fosę i stanowiska obserwatorów artylerii, a park podaje czas zwiedzania od 2 do 4 godzin. Grupy do 7 osób chodzą tędy bez przewodnika. Druga trasa, „Góra Skobla”, ma 1,96 km w jedną stronę od siedziby parku, mija zamaskowany schron baterii artylerii i schron pogotowia artylerii zbudowane przez Rosjan w latach 1912–1914 — ten drugi jako jedyny uniknął wysadzenia w 1915 roku — a po drodze mija wieżę z widokiem na Biebrzę, Fort II Zarzeczny i wieś Osowiec; początek i koniec trasy są przy siedzibie parku. To oglądanie ruin, a nie twierdzy: większość obiektów wysadzili wycofujący się w 1915 roku Rosjanie, a pozostałości zarosły roślinnością podobną do górskiej i we wnętrzach tworzą się nacieki wapienne. Park ostrzega wprost, że wchodzenie do obiektów Twierdzy Osowiec może być niebezpieczne dla zdrowia i życia, a decyzję o wejściu na teren parku odwiedzający podejmuje na własne ryzyko. Nawierzchnia jest gruntowa, na pętli częściowo „brukowa”, a park uprzedza o podmokłych fragmentach tras i śliskiej nawierzchni kładek, schodów, wież i platform. Ruiny stoją pod otwartym niebem, ale darmowe nie są. Obie trasy to ścieżki edukacyjne BbPN, a za wstęp do parku pobiera się opłatę: karta jednodniowa normalna 10 zł, ulgowa 5 zł, i trzeba mieć przy sobie bilet albo potwierdzenie przelewu. Osobnej opłaty za same forty nie ma — nie ma już biletu do Fortu I ani do muzeum. Płatne są tylko drukowane przewodniki po ścieżkach „Góra Skobla” i „Wokół Fortu IV”, do kupienia w Punkcie Informacji Turystycznej w siedzibie parku — cenę poznasz na miejscu. W sieci wciąż żyją opisy z czasów, gdy Fort I zwiedzało się wyłącznie z przewodnikiem Osowieckiego Towarzystwa Fortyfikacyjnego, z podanymi stawkami za oprowadzanie, wejściówkami i godzinami zwiedzania w dni robocze. To stan sprzed września 2023 roku i telefony z tamtych opisów niczego już nie otwierają.
Dla kogo to dobry wybór?
Dla zainteresowanych fortyfikacjami i dla tych, którym nie przeszkadza, że zwiedzanie jest tu po prostu kilkugodzinnym spacerem po lesie: pętla wokół Fortu IV to 4,30 km i według parku od 2 do 4 godzin. Dobre też, jeśli patrzysz na ptaki — z wieży na Górze Skobla wczesną wiosną widać gęsi, bataliony i różne gatunki kaczek.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść, jeśli jedziesz po Muzeum Twierdzy Osowiec albo po wejście do Fortu I Centralnego — oba są zamknięte dla ruchu turystycznego od 1 września 2023; Fort III także jest nieczynny. Odpuść też z wózkiem i z kłopotem z chodzeniem: ścieżki są gruntowe, a wieże i platformy nieprzystosowane.
Praktyczne wskazówki
- Karta wstępu do Biebrzańskiego Parku Narodowego obowiązuje na obu ścieżkach; bilet albo potwierdzenie przelewu trzeba mieć przy sobie podczas przebywania w parku.
- Bilety sprzedaje platforma biebrza.eparki.pl, siedziba parku w Osowcu-Twierdzy 8 oraz punkty terenowe, m.in. w Goniądzu; można też zapłacić przelewem na konto BbPN.
- Punkt Informacji Turystycznej w siedzibie parku jest czynny w sezonie od 20 kwietnia do 10 września od poniedziałku do piątku 7:30-15:30 i w soboty 8:00-15:30, poza sezonem w dni robocze 7:30-15:30; w niedziele nieczynny.
- Ruch turystyczny na obszarze BbPN dozwolony jest od godziny przed wschodem słońca do godziny po zachodzie słońca.
- Ścieżka „Wokół Fortu IV twierdzy Osowiec” zaczyna się i kończy na parkingu przy Carskiej Drodze, 4 km od skrzyżowania z DK65 i około 7 km od siedziby parku, przy trasie na Mężenin; oznakowana jest znakami zielonymi.
- Współrzędne pętli wokół Fortu IV park udostępnia jako plik GPX na stronie trasy.
- Ścieżka „Góra Skobla” zaczyna się kilkaset metrów od siedziby parku i ma 1,96 km w jedną stronę.
- Grupy powyżej 7 osób muszą zwiedzać szlaki lądowe z przewodnikiem posiadającym zezwolenie BbPN; lista przewodników aktywnych w 2026 roku jest na bbpn.gov.pl/przewodnicy.
- Drukowane przewodniki po ścieżkach „Góra Skobla” i „Wokół Fortu IV” sprzedaje Punkt Informacji Turystycznej w siedzibie parku.
- Platforma widokowa nad fosą przy Forcie IV jest po zakończonym remoncie ponownie otwarta.
- Wieża widokowa „Osowiec-fosa” jest zamknięta decyzją dyrektora BbPN od 27 września 2023 roku.
- Ścieżka edukacyjna „Kładka”, z której ogląda się Fort II Zarzeczny, jest zamknięta na czas remontu; wyjątkiem jest fragment wzdłuż drogi gminnej i dojście do wieży widokowej od strony ruin Fortu II.
- Od 2 kwietnia 2026 roku zamknięty jest fragment drogi wewnętrznej PKP, którym biegną m.in. niebieski szlak pieszy Osowiec-Twierdza – Lipsk i łącznik rowerowy Carska Droga (Green Velo) do siedziby BbPN; objazd drogą DK65 albo przez Goniądz i Osowiec Płochowo.
- Aktualne wyłączenia tras park publikuje na bbpn.gov.pl/komunikat-turystyczny.
- Psy: na obszarach ochrony ścisłej i czynnej obowiązuje zakaz ich wprowadzania poza psami asystującymi, a dla ścieżek osowieckich park odsyła z pytaniami do Punktu Informacji Turystycznej, 85 738 30 35.
- Kontakt: Biebrzański Park Narodowy, Osowiec-Twierdza 8, tel. 85 738 30 00, Punkt IT 85 738 30 35, it@biebrza.org.pl.
