Opis
To nie jest herb, lecz znak graficzny parku narodowego — nie ma tarczy, godła ani tynktur, więc nie podlega opisowi heraldycznemu. Księga znaku przewiduje dwa równorzędne warianty podstawowe. W wersji okrągłej sygnetem jest głowa żubra w ciemnym brązie (#443425), zwrócona w prawo i wpisana w zielone koło (#94AC3B); wokół biegnie jasnoszary otok (#D8D8D8) z czarnym napisem — u góry BIAŁOWIESKI, u dołu PARK NARODOWY. W wersji poziomej ten sam sygnet stoi obok nazwy pisanej ciemnoszarą Helvetiką Neue LT Pro w dwóch wierszach. Starszy znak, opisany w atlasie parków narodowych dla niewidomych z 2014 roku, miał w kole obok żubra jeszcze symbol programu MAB.
Historia
Ochrona zaczyna się przed parkiem. 29 grudnia 1921 roku Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych, staraniem przyrodników i leśników z profesorem Władysławem Szaferem na czele, wydzieliło w Puszczy Białowieskiej leśnictwo, które 13 kwietnia 1924 roku podniesiono do rangi Nadleśnictwa Rezerwat, a 1 stycznia 1929 roku objęto ochroną ścisłą. Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, obowiązującym od 11 sierpnia 1932 roku, nadleśnictwo przekształcono w „Park Narodowy w Białowieży” o powierzchni 4693,24 ha. Po wojnie park reaktywowano rozporządzeniem Rady Ministrów z 1947 roku (Dz.U. 1947 nr 74 poz. 469) już pod dzisiejszą nazwą; obecnie liczy 105,17 km².
Znak ma własną, krótszą metrykę. Zarządzenie nr 39/2014 dyrektora parku z 17 września 2014 roku wprowadziło nowe logo w dwóch kolorach — zielonym i brązowym — złożone Arialem CE, z zastrzeżeniem, że materiały ze starym znakiem wolno zużywać do 31 grudnia 2016 roku. Obowiązujący wzór i jego księgę znaku ustaliło zarządzenie nr 5/2021 z 21 stycznia 2021 roku. Księga nie jest autorska dla Białowieży: to część wspólnego systemu identyfikacji wizualnej Polskich Parków Narodowych (projekt: BrandNewIdea.eu), w którym wszystkie parki mają ten sam układ, tę samą typografię i tę samą rolę trzech pasków, a różnią się sygnetem i triadą barw.
Sama Puszcza Białowieska to kompleks leśny o powierzchni około 1500 km² na pograniczu polsko-białoruskim, relikt pierwotnych lasów nizinnych i miejsce największej wolnej populacji żubra na świecie; na liście światowego dziedzictwa UNESCO figuruje od 1979 roku, z rozszerzeniami w 1992 i 2014 roku. Park zajmuje z tego około siedmiu procent i jest jedną z wielu jednostek na tym terenie — herbu puszczy nikt nie nadał, bo nie ma komu go nadać.
Co przedstawia i znaczy znak
Żubr jest tu skrótem najkrótszym z możliwych: to gatunek, dla którego ochrony ten park powstał, i zwierzę, po którym Puszczę Białowieską rozpoznaje się bez podpisu. Znak pokazuje samą głowę, a nie całą sylwetkę, i to ona jest jedynym elementem odróżniającym logo Białowieży od logo każdego innego polskiego parku narodowego — reszta, od kształtu koła po krój pisma, jest wspólna.
Barwy nie są tynkturami, tylko rolami: zieleń to las, brąz to zwierzę, szarość to otok z nazwą. Symbol programu UNESCO „Człowiek i biosfera”, obecny w starszej wersji znaku obok żubra, w podstawowej wersji dzisiejszej nie występuje — wzorcowe projekty systemu przewidują dla logotypów programów (MAB, Natura 2000, Ramsar, UNESCO) osobne miejsce obok znaku, a nie w jego środku.
Gdyby przy Puszczy Białowieskiej miał stanąć herb, a nie logo, najbliższym byłby herb powiatu hajnowskiego, ustanowiony 26 czerwca 2002 roku: w polu złotym brązowy żubr o złotych rogach przed dwoma zielonymi drzewami iglastymi. To samo zwierzę, ale już na tarczy i z opisem heraldycznym — a powiat obejmuje tylko część puszczy.