Opis
Na tarczy czerwonej dwudzielnej w pas, w polu górnym Orzeł srebrny z dziobem złotym, takimiż łapami oraz złotą koroną na głowie; w polu dolnym rycerz na koniu białym, w zbroi srebrnej i w takimż szyszaku, z mieczem srebrnym o złotej rękojeści wzniesionym w prawej ręce, na lewym ramieniu trzymający tarczę błękitną z podwójnym krzyżem złotym na błękitnym polu. Ostroga rycerza i uprząż końska są złote, siodło i czaprak koński błękitne.
Historia
Herb ustanowił Sejmik Województwa Podlaskiego uchwałą nr XXXIII/251/01 z 19 lutego 2001 roku, na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z 21 grudnia 1978 roku o odznakach i mundurach; wzór stanowi załącznik do uchwały. Autorem projektu jest Tadeusz Gajl, ten sam heraldyk, który rysował obowiązujący herb Białegostoku i zaprojektował herb powiatu siemiatyckiego. Zasady używania znaku określiła później uchwała Zarządu Województwa nr 110/1323/2016 z 19 stycznia 2016 roku.
Znak odsyła do herbu województwa podlaskiego I Rzeczypospolitej, istniejącego w latach 1513–1795 ze stolicą w Drohiczynie. Województwo wydzielił z województwa trockiego Zygmunt Stary 29 sierpnia 1513 roku, obejmując nim ziemie bielską, drohicką, mielnicką, brzeską i kamieniecką; po zmianach z 1566 roku zostały trzy pierwsze. Tamten herb opisuje się jako połączone na tarczy dwudzielnej w słup orła bez korony w polu czerwonym i Pogoń litewską, ale opis ten nie ma w encyklopedii przypisu i bywa oznaczany jako niepotwierdzony. Pewna jest sama zmiana układu: tarcza z 2001 roku jest dzielona w pas, nie w słup.
Co znaczą godła
Orzeł u góry to godło Polski, jeździec u dołu to Pogoń, godło Litwy. Razem mówią jedno zdanie: Podlasie należało i do Korony, i do Wielkiego Księstwa. Data tej zmiany jest znana co do dnia — 5 marca 1569 roku, w trakcie sejmu lubelskiego i przy aprobacie posłów podlaskich, Sejm koronny przegłosował włączenie województwa do Korony. W podpisanych wtedy dokumentach podkreślono, że Podlasie należało do Polski jeszcze przed Kazimierzem Jagiellończykiem, a akt jedynie przywraca stan poprzedni. To rozróżnienie — przywrócenie, nie przyłączenie — było wtedy sporem politycznym, a dziś jest treścią dolnego pola tarczy.
Herb dotyczy przy tym województwa, a nie krainy. Historyczne Podlasie sięgało w dzisiejsze mazowieckie i lubelskie, a północ dzisiejszego województwa — Suwalszczyzna — nigdy do niego nie należała. Ten sam zestaw godeł, w trzech różnych układach, niosą w tym katalogu jeszcze dwa znaki: herb Białegostoku, gdzie Pogoń jedzie po złotym polu, i herb powiatu siemiatyckiego, gdzie orzeł i jeździec stoją obok siebie w jednym polu czerwonym.