Opis
Tarcza dwudzielna w słup. W polu prawym, od patrzącego po lewej, srebrnym czarny półkrzyż; w polu lewym złotym czerwona brama miejska o trzech wieżach. Jest to herb kapituły warmińskiej. Drugim, równorzędnym herbem Warmii jest herb biskupi: w polu czerwonym srebrny Baranek Boży ze złotym nimbem, krwawiący do kielicha, podtrzymujący uniesioną przednią nogą srebrną chorągiew z czerwonym krzyżem.
Historia
Diecezję warmińską erygował dekretem z 29 lipca 1243 roku legat papieski Wilhelm z Modeny, a szesnastoosobową kapitułę katedralną powołał w 1260 roku pierwszy biskup warmiński Anzelm z Miśni. Akt z 1277 roku dzielił dominium warmińskie: dwie trzecie przypadły biskupowi, jedna trzecia kapitule. Odrębność domeny kapitulnej od świeckiej jurysdykcji biskupa doprecyzowano w 1279 roku, ostatecznie rozdzielono ją w 1288 roku, a granice poprawiono w 1346 roku. Kapituła sprawowała władzę świecką nad komornictwami fromborskim, pieniężeńskim i olsztyńskim aż do 1772 roku. Stąd dwa herby: państwo miało dwa ośrodki władzy, a oba znaki uchodziły za równorzędne. Baranek biskupi znany jest z czternastowiecznej pieczęci obrazkowej, a z XV wieku pochodzi zwornik z barankiem w kościele świętej Katarzyny w Braniewie. Biskup warmiński walczył pod Grunwaldem po stronie krzyżackiej i jego chorągiew z Barankiem Bożym znalazła się wśród 51 zdobytych w 1410 roku; utrwalono ją w „Banderia Prutenorum”, rękopisie z 1448 roku opisanym przez Jana Długosza i wymalowanym przez Stanisława Durinka. Oba herby obok siebie pokazuje Mapa Świętej Warmii Jana Fryderyka Enderscha z 1755 roku, wykonana na zlecenie biskupa Adama Stanisława Grabowskiego.
Co znaczą godła
Czarny półkrzyż na srebrze wiąże się z ideą wypraw krzyżowych albo z pierwotnymi związkami kapituły z zakonem krzyżackim. Brama o trzech wieżach jest prawdopodobnie nawiązaniem do Fromborka, siedziby kapituły — tak tłumaczył ją Jan Obłąk w pracy „Pieczęcie kancelarii biskupiej i kapitulnej na Warmii”, ogłoszonej w drugim tomie Rocznika Olsztyńskiego w 1958 roku. Baranek Boży, po łacinie Agnus Dei, oznacza Chrystusa i jego ofiarę odkupienia. Czerwień tarczy biskupiej przypominała o wierności Kościołowi aż do przelania krwi, a srebrna chorągiew z czerwonym krzyżem i złoty nimb dopełniają godła. Odkąd Warmię podniesiono do rangi archidiecezji 25 marca 1992 roku, sznury przy kapeluszu w herbie kościelnym mają po dziesięć chwastów zamiast sześciu.