Czy naprawdę warto?
To nie jest skansen ani obiekt z bramką, i na tym polega cała wartość: nadokienniki, podokienniki, wiatrownice i narożniki stoją tam, gdzie powstały, w układzie ruralistycznym Trześcianki z połowy XVI wieku, rozplanowanym według zasad pomiary włócznej. Ornamentyka nawiązuje do zdobnictwa rosyjskiego budownictwa ludowego i nie występuje w innych regionach Polski. Ceną za to jest brak jakiejkolwiek obsługi ruchu: projekt działa od 2001 roku, ale w terenie nie ma punktu informacyjnego, toalet ani gastronomii — najbliższe sklepy są w Narwi, jakieś 8 km od Trześcianki. Wnętrza są w praktyce zamknięte i trzeba to wiedzieć przed przyjazdem. Cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Trześciance i cerkiew pw. Opieki Matki Bożej w Puchłach otwiera się na nabożeństwa; zwiedzanie tej drugiej uzgadnia się telefonicznie z parafią. Kapliczka pw. Św. Proroka Eliasza w Socach jest czynna trzy razy w roku: w Trzeci Dzień Paschy, w święto Św. Proroka Eliasza oraz Śww. Kosmy i Damiana. Kto przyjeżdża bez telefonu do parafii, ogląda architekturę z zewnątrz — i to jest tu wersja podstawowa, nie awaryjna. Zatrzymanie się tylko w Trześciance daje fałszywy obraz. Trześcianka jest największa i najbardziej znana, ale ciągnie się wzdłuż drogi wojewódzkiej 685 i ma ruch samochodowy. Soce leżą nad Rudnią, w dwóch częściach oddalonych o 300 m, poza szosami, i to tam drewniana zabudowa jest najbardziej jednorodna — prawie wszystkie domy i budynki gospodarcze są drewniane, choć do rejestru wpisano tylko kapliczkę z początku XX wieku i budynek inwentarski w zagrodzie nr 64. Puchły są najmniejsze i mają najmocniejszy pojedynczy obiekt: pięciokopułową cerkiew z lat 1913–1918. Puchły to prawosławne sanktuarium, nie tylko wieś z ładną cerkwią. Kult ikony Opieki Matki Bożej sprawia, że w drugi dzień święta Trójcy Świętej i 14 października zjeżdżają się pielgrzymi: cerkiew jest wtedy otwarta, ale we wsi robi się tłoczno i ciasno z parkowaniem. Przez pozostałe dni roku cisza w Socach i Puchłach jest tym, po co się tu jedzie. To wsie zamieszkane, a nie ekspozycja. Domy są prywatne i ogląda się je od strony drogi; wchodzenie na podwórka i zaglądanie w okna jest nie na miejscu.
Dla kogo to dobry wybór?
Jeśli jedziesz w Puszczę Białowieską drogą 685, masz to po drodze — Trześcianka leży przy samej szosie. Dla lubiących drewnianą architekturę oglądaną tam, gdzie powstała, i dla szukających ciszy. Dobre na 2–4 godziny samochodem albo na 16,2 km zielonym szlakiem rowerem.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść, jeśli liczysz na wejście do cerkwi z marszu — poza nabożeństwami obie bywają zamknięte, a otwarcie uzgadnia się telefonicznie z parafią. Odpuść też zimą, gdy drogi w Socach i Puchłach bywają nieodśnieżone, oraz w dni świąt parafialnych w Puchłach — w drugi dzień święta Trójcy Świętej i 14 października — jeśli zależy ci na ciszy i miejscu do zaparkowania.
Praktyczne wskazówki
- Zwiedzanie wnętrza cerkwi w Puchłach uzgadnia się telefonicznie z parafią: 85 681-55-27, Puchły 49, 17-210 Narew.
- Parafia w Trześciance: Trześcianka 120, 17-210 Narew, tel. 85 681-55-21.
- Jedyny utwardzony plac do parkowania jest przy cerkwi w Trześciance; w Socach i Puchłach stawia się na poboczu, zostawiając przejazd dla maszyn rolniczych.
- Rzeźbione okiennice czyta się najlepiej w niskim świetle: rano i przed zmierzchem.
- Cerkiew cmentarna pw. Ofiarowania Najświętszej Marii Panny stoi ok. 1 km na południe od Trześcianki, przy drodze na cmentarz; przewieziono ją z Białowieży i konsekrowano 9 września 1894 roku.
- Obok cerkwi w Puchłach rośnie grupa pomnikowych drzew: 15 dębów i lipy, a przy drodze stoi zabytkowy dom nr 18 z początku XX wieku.
- Zielony szlak Narew – Ancuty – Trześcianka – Soce – Puchły ma 16,2 km; pliki GPX i GPS udostępnia portal bialowieza.travel.
- Przez te same wsie przechodzą jeszcze czerwony Podlaski Szlak Bociani i żółty Szlak Świątyń Prawosławnych.
- Do wnętrz cerkwi psów się nie wprowadza, a we wsiach są gospodarstwa i psy podwórzowe.
- W terenie nie ma toalet ani gastronomii — najbliższe sklepy i punkty gastronomiczne są w Narwi, ok. 8 km od Trześcianki.
