Czy naprawdę warto?
Bohoniki to dwa obiekty, nie jeden, i dzieli je długość wsi. Meczet stoi przy wiejskiej ulicy, mizar — cmentarz muzułmański — na końcu wsi po lewej stronie, na wzniesieniu porośniętym lasem. Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 22 października 2012 roku oba weszły do jednego wpisu na listę pomników historii, razem z meczetem i mizarem w Kruszynianach; Narodowy Instytut Dziedzictwa uzasadnia to tym, że stanowią „materialne źródło wiedzy o dziejach Tatarów Polskich" i dowód bogactwa kulturowego oraz tolerancji religijnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Punkt Informacji Turystycznej w Sokółce podaje, że od 2019 roku Bohoniki wraz ze strefą widokową wokół mizaru i meczetem tworzą park kulturowy. Sam meczet jest mały i zapamiętuje się go raczej z układu niż z wystroju. Drewniana, niemal kwadratowa bryła, czterospadowy dach, jeden minaret sygnaturkowy z półksiężycem, a w środku: przedsionek z półkami na obuwie, dwa osobne wejścia do części męskiej i kobiecej, drewniane przepierzenie z poziomą szczeliną przesłoniętą przejrzystą firanką muślinową, przez którą z części kobiecej widać przebieg nabożeństwa, dywany na podłodze i galeryjka po stronie męskiej, przypominająca kościelny lub cerkiewny chór. Kierunek Mekki wskazuje nisza mihrab, którą gospodarz sam opisuje jako bardzo skromną, wykonaną z drewna, a mimbar, czyli rodzaj kazalnicy, nazywa jedynym fragmentem wnętrza noszącym znamiona artystycznej roboty. Kto liczy na bogaty wystrój, wyjedzie rozczarowany. Mizar jest starszy od obecnej świątyni: został założony w końcu XVIII wieku, a najstarsza odnotowana inskrypcja pochodzi z 1796 roku. Widać na nim dwie warstwy. Stare mogiły są obłożone po bokach kamieniami i mają dwa kamienie nagrobkowe — większy u głowy, z zatartym już nieraz napisem, i mniejszy u stóp. Nowsze przypominają wyglądem chrześcijańskie: szlifowane i ciosane pomniki z różnego kamienia, u góry półksiężyc z gwiazdą i stylizowane wersety z Koranu, a na niektórych płytach zdjęcia zmarłych, które gospodarz wskazuje jako najbardziej rzucające się w oczy odstępstwo od islamu. To jest ta część wizyty, której nie widać na zdjęciach samego meczetu. We wschodniej części wsi, jadąc od mizaru w stronę meczetu, po prawej stronie stoi częściowo rozkopane wzgórze. Gospodarz opisuje je jako najstarszy cmentarz muzułmański w Bohonikach, pamiętający początki osadnictwa tatarskiego, i przywołuje lokalną tradycję, według której poprzedni meczet stał obok tego mizaru, a po pożarze nową świątynię zbudowano w obecnym miejscu. Osadnictwo ma tu konkretną datę: 12 marca 1679 roku przywilejem Jana III Sobieskiego Tatarzy dostali wsie Bohoniki i Drahle, a objęli je w posiadanie żołnierze z oddziałów rotmistrzów Bogdana Kieńskiego i Gazy Sieleckiego. Prawie naprzeciw meczetu, po drugiej stronie ulicy, stoi dom parafialny, a przed nim głaz narzutowy z tablicą upamiętniającą 300-lecie osadnictwa tatarskiego na tych terenach. Podczas wojny meczet zdewastowali hitlerowcy, po wojnie odnawiano go kilka razy, a fundament w pobliżu starej bryły został po planach rozbudowy — łatwo wziąć go za ślad czegoś dawniejszego. To wciąż czynne miejsce modlitw, którym opiekuje się Muzułmańska Gmina Wyznaniowa Bohoniki, i stąd biorą się zasady wizyty: obuwie zostaje w przedsionku, wyznawcy modlą się w rzędach na dywanach zwróceni twarzą na południe, a aparat czy kamerę w trakcie czynności religijnych wyjmuje się jedynie za zgodą imama i ogółu wiernych. Muzułmański Związek Religijny zalicza tę świątynię do dwóch meczetów na Szlaku Tatarskim w województwie podlaskim, więc trafiają tu wycieczki autokarowe — gmina ma dla nich osobną stawkę 150 zł i przyjmuje zgłoszenia telefonicznie. Godziny bywają rozbieżne. Gospodarz podaje oprowadzanie codziennie od 9:00 do 17:00, a Punkt Informacji Turystycznej w Sokółce dla okresu od maja 8:00–20:00. Bezpiecznie jest planować przyjazd w węższym oknie i zadzwonić pod 667 037 691, jeśli zależy ci na wcześniejszej albo późniejszej godzinie.
Dla kogo to dobry wybór?
Dla kogoś, kto jedzie Szlakiem Tatarskim i chce zobaczyć czynne miejsce modlitwy razem z cmentarzem, a nie samą bryłę z zewnątrz. Dobre na dzień, w którym akceptujesz ciszę i zasady gospodarza. Wycieczki autokarowe mają tu własną stawkę i mogą zamówić posiłek tatarski.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść przyjazd po 17:00 — gospodarz prowadzi oprowadzanie codziennie do tej godziny. Odpuść też, jeśli szukasz rozbudowanej ekspozycji: to niewielka drewniana świątynia czynna jako miejsce modlitwy, a nabożeństwo ogranicza fotografowanie.
Praktyczne wskazówki
- Obuwie zdejmuje się przed wejściem, w przedsionku stoją półki na buty.
- Cegiełka wynosi 10 zł od osoby indywidualnej i 150 zł od autokaru.
- Gmina prowadzi konto dla wpłat: MGW Bohoniki, Bank Spółdzielczy, nr 98 8093 0000 0000 1326 2000 0010.
- Wycieczki zgłasza się telefonicznie pod numerem 667 037 691, pod tym samym numerem zamawia się posiłek tatarski.
- Punkt Informacji Turystycznej w Sokółce wskazuje, że specjały tatarskie serwuje w Bohonikach „Zajazd u Mahmeda".
- Aparat i kamerę w trakcie czynności religijnych wyjmuj tylko za zgodą imama i ogółu wiernych.
- Godziny potwierdź telefonicznie, jeśli planujesz przyjazd wcześnie rano albo wieczorem.
- Mizar leży na końcu wsi po lewej stronie, na wzniesieniu porośniętym lasem — dojście do niego zaplanuj osobno od meczetu.
- Jadąc od mizaru w stronę meczetu, po prawej stronie zwróć uwagę na częściowo rozkopane wzgórze; gospodarz opisuje je jako najstarszy cmentarz muzułmański w Bohonikach.
- Prawie naprzeciw meczetu stoi dom parafialny, a przed nim głaz narzutowy z tablicą upamiętniającą 300-lecie osadnictwa tatarskiego.
- Tabela opłat na stronie gminy wyznaniowej (składki, rezerwacja miejsca na mizarze, dom pielgrzyma) dotyczy jej członków, a nie zwiedzania.
- Muzułmański Związek Religijny podaje przy zwiedzaniu meczetu również kontakt: Eugenia Radkiewicz, tel. 85 711 9171.
