Czy naprawdę warto?
Najmocniejsze jest tu to, że budynki stoją w zagrodach, a nie w szeregu. Zagroda z Myszyńca to chałupa z Myszyńca Starego, stodoła z Wejdy, spichlerz z Piątkowizny, kierat ze Zdrębiska i folusz ze wsi Jurki; osobno ustawiono zagrodę z Kadzidła, zagrodę z Gawrych z chałupą z XVIII w. i zagrodę z Baranowa z chałupą z 1805 r. Do tego dział przemysłowy: olejarnia ze wsi Witowy Most z XIX w., kuźnia ze wsi Zalas z końca XVIII w. i młyn wodny ze wsi Dobry Las z XVIII w., przebudowywany w 1864 i 1917 r. Wszystkie 23 budynki są konstrukcji zrębowej i pochodzą z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej, więc całość trzyma się jednego regionu. Sam teren jest osobnym powodem, żeby tu przyjechać. Skansen leży na wysokiej skarpie nadnarwiańskiej na wprost ujścia Pisy do Narwi, a trasa zaczyna się i kończy na Wzgórzu Ziemowita, kryjącym resztki średniowiecznego zamku; muzeum zapowiada stamtąd panoramę na Kurpiowską Puszczę Zieloną. Po drodze jest plac bartny z drzewami bartnymi — dąb liczy około 700 lat, sosna około 500 — ule kłodowe, ośmioboczna altana widokowa i pomnik Stacha Konwy zrekonstruowany w 1965 r. Ukształtowanie terenu potrafi zaskoczyć. Z górnej części, gdzie jest kasa, w dół prowadzi 120 kamiennych stopni, zabudowa jest nieregularna, część budynków stoi na pagórkach i wzniesieniach, a windy, platform przyschodowych ani podnośników na terenie nie ma. Wejścia do większości obiektów mają co najmniej jeden stopień, schody bywają kamienne, o nierównych krawędziach i różnej wysokości, a we wnętrzach chałup są drewniane progi między pomieszczeniami. We wnętrzach może panować półmrok, który — jak pisze muzeum — utrudnia dokładne zwiedzanie. Toaleta jest w górnej części, pod tarasem dworu ze wsi Brzózki, i nie jest przystosowana dla osób z niepełnosprawnościami: trzy stopnie, wąskie drzwi, drewniany próg. Warto wiedzieć, na co się patrzy. Muzeum otwarto 19 czerwca 1927 r. jako Muzeum Kurpiowskie, na prywatnej ziemi Adama Chętnika, a zbiory liczące około 3000 eksponatów pochodziły głównie z jego prywatnych zasobów. W czasie drugiej wojny światowej muzeum, jak cały Nowogród, zostało zniszczone. Odbudowa ruszyła w 1956 r., kiedy po zamknięciu Wystawy Rolniczej w Łomży przeniesiono do Nowogrodu rekonstrukcję zagrody kurpiowskiej; zagrodę udostępniono zwiedzającym w 1958 r., a dział bartniczo-pszczelarski otwarto w październiku 1963 r. Część obiektów na trasie to rekonstrukcje: studnia z Brańszczyka z 1972 r., buda rybacka, karczma z Dylewa i kapliczka „Na cztery strony świata”. Od 1 czerwca 2022 r. skansen jest samodzielną instytucją kultury prowadzoną przez samorząd województwa podlaskiego; wcześniej był oddziałem Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży. Ma to praktyczny skutek przy planowaniu: obowiązują bilety 15 i 12 zł oraz godziny 08:00–16:00 w dni robocze i 10:00–18:00 w weekendy i święta. Dni bezpłatnego wstępu wyznacza dyrektor i ogłasza je na bieżąco — w sierpniu były to 3, 16, 17, 24 i 31 sierpnia, a w takim dniu udostępniane są wyłącznie wystawy stałe.
Dla kogo to dobry wybór?
Na ciepły, suchy dzień, w którym chce się chodzić po otwartym terenie i wchodzić do drewnianych wnętrz. Dla osób, które wolą oglądać całe zagrody z chałupą, stodołą i spichlerzem niż pojedyncze budynki. Z dziećmi, które pewnie radzą sobie na nierównych schodach i pagórkach.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść weekend poza sezonem: między 1 listopada a sobotą poprzedzającą Niedzielę Palmową soboty, niedziele i święta są nieczynne, a w dni robocze wizytę trzeba wcześniej umówić telefonicznie. Odpuść też z wózkiem — między górną a dolną częścią skansenu jest 120 kamiennych stopni, bez windy i platform przyschodowych. Muzeum jest zamknięte 1 i 6 stycznia, w Wielką Sobotę, w oba dni Wielkanocy, 1 i 11 listopada oraz 24, 25 i 26 grudnia.
Praktyczne wskazówki
- Kasa biletowa jest czynna do godziny przed zamknięciem muzeum, więc przyjedź z zapasem.
- W sierpniu wstęp bezpłatny obowiązywał 3, 16, 17, 24 i 31 sierpnia, ale tylko na wystawy stałe.
- Zwiedzanie z przewodnikiem indywidualnie kosztuje 25 zł, ulgowe z przewodnikiem 20 zł.
- Grupy od 10 osób rezerwują pod numerem 884 541 247 albo mailem na zapisy@skansenkurpiowski.pl; rezerwację potwierdza pracownik muzeum telefonicznie lub mailowo.
- Bilet z przewodnikiem dla grup zorganizowanych obowiązuje najpóźniej na godzinę przed zamknięciem muzeum.
- Poza sezonem umów wizytę telefonicznie z wyprzedzeniem, sekretariat: 86 217 55 62, przewodnicy: 884 544 748.
- Ulgowy bilet za 12 zł przysługuje uczniom i studentom do 26. roku życia, emerytom, rencistom, kombatantom, mieszkańcom Nowogrodu, rodzicom z kartą dużej rodziny i pracownikom dziedziny kultury i sztuki.
- Psa wprowadzisz na smyczy; pies asystujący i pies przewodnik wchodzą na teren muzeum.
- We wnętrzach może panować półmrok, przyda się latarka w telefonie.
- Weź obuwie na nierówne kamienne stopnie i gliniane polepy, jak w kuźni ze wsi Zalas.
- Osoby z niepełnosprawnościami mogą po wcześniejszym uzgodnieniu wejść od strony rzeki i ominąć 120 kamiennych stopni.
- Toaleta jest w górnej części skansenu, pod tarasem zabytkowego dworu ze wsi Brzózki.
- Na terenie obowiązuje zakaz dotykania obiektów muzealnych, śmiecenia, spożywania alkoholu oraz wzniecania ognia i palenia wyrobów tytoniowych.
- Profesjonalne fotografowanie, filmowanie i użycie drona wymagają zgody muzeum.
- Ceny i godziny sprawdzaj u obecnego operatora, na skansenkurpiowski.pl.
