Opis
W polu czerwonym jeleń złoty w wyskoku nad czarnymi kamieniami. Opis w statucie miasta nie podaje liczby kamieni i nie wspomina o oprawie — a wizerunek w powszechnym obiegu stawia tarczę w złotym kartuszu zwieńczonym koroną murową, który do herbu nie należy.
Historia
Pierwsze wzmianki o Łomży pochodzą z 1400 roku i znajdują się zarówno w dokumentach książęcych, jak i w źródłach krzyżackich. 15 czerwca 1418 roku książę mazowiecki Janusz I lokował miasto na prawie chełmińskim. Aktu nadania herbu nikt nie zna; przyjmuje się, że godło nadali książęta mazowieccy, a w powszechnym użyciu było już w XV wieku — najwcześniejsze wizerunki pochodzą z pieczęci przy listach wysyłanych z Łomży do Gdańska.
Herb miastu odebrano administracyjnie. Na podstawie rozporządzenia Komitetu Administracyjnego w Królestwie Polskim z 17 lutego 1868 roku i ukazu carskiego z 25 lutego 1869 roku, wprowadzonych w życie 26 lutego 1870 roku, herbem miasta i guberni łomżyńskiej został statek — berlinka z rozwiniętymi żaglami w polu błękitnym. Jeleń wrócił na pieczęcie miejskie po I wojnie światowej, w zmienionym kształcie i rysunku, a po II wojnie odzyskał wygląd zbliżony do pierwotnego. Obowiązujący wzór przyjęły uchwały Miejskiej Rady Narodowej nr 40/IX z 27 kwietnia 1989 roku i nr 50/IX z 27 czerwca 1989 roku; powtarza go Statut Miasta Łomży, uchwalony 14 maja 2003 roku.
Co znaczą godła
Jeleń jest tu przede wszystkim opisem miejsca: osada leżała wśród lasów bogatych w zwierzynę, a książęta mazowieccy jeździli tu polować. Do tego dokłada się legenda, powtarzana w Łomży do dziś — podczas polowania księcia Janusza spłoszony jeleń zdradził krzyżacką zasadzkę, a zwierzę, które ocaliło księciu życie, trafiło za to na tarczę. To opowieść, nie dokument: żadne źródło z epoki jej nie potwierdza.
Czarne kamienie pod jeleniem są w tym herbie zagadką. Opracowania ich nie tłumaczą, a nawet ich nie liczą tak samo — teksty popularne mówią o czterech, rozpowszechniony rysunek pokazuje pięć. Herb narosły z pieczęci nie ma uzasadnienia spisanego przy nadaniu, więc bywa, że jeden z jego elementów zostaje bez wyjaśnienia i zostaje w nim na stałe. Tak samo jest z dwiema gwiazdami przy kluczu w herbie Helu.