Czy naprawdę warto?
Rdzeniem tego muzeum jest sala wielka synagogi, a nie liczba gablot. Jej wygląd z okresu międzywojennego, z zachowaniem wszystkich historycznych fragmentów, opracowano na podstawie dokumentacji Szymona Zajczyka, historyka i badacza kultury żydowskiej, wykonanej w latach 20. i 30. XX wieku i przechowywanej dziś w Instytucie Sztuki PAN w Warszawie, oraz archiwalnych fotografii wnętrza sprzed II wojny światowej, które znajdują się w Muzeum Diaspory w Tel Awiwie. Teksty modlitw na ścianach i na częściach bimy powstawały w różnych okresach, z fundacji pobożnych członków tykocińskiego kahału. Trzeba jednak wiedzieć, co się ogląda. Aron ha-kodesz, drewniana święta szafa z rzeźbionymi drzwiami, parochetem i lambrekinem, jest rekonstrukcją; ruchome wyposażenie — ławy, pulpity i stelaże przyścienne — również. Dom Talmudyczny odbudowano dopiero w latach 70. XX wieku. To wnętrze odtworzone po zagładzie tykocińskich Żydów w 1941 roku, a nie takie, które przetrwało wojnę w całości. Drugi budynek jest wystawą o zupełnie innym ciężarze. „Tykocin w nurcie historii” prowadzi chronologicznie i problemowo od późnego średniowiecza po drugą połowę XX wieku: główną powierzchnię zajmuje salon staropolski z makietą miasta, dawnymi meblami, malarstwem oraz rzeźbami Jana Klemensa Branickiego i Izabeli z Poniatowskich Branickiej, w kolejnych salach pojawia się Zygmunt Gloger i tykociński malarz Zygmunt Bujnowski (1895–1927), a całość zamyka instalacja o życiu w międzywojniu, represjach i stratach II wojny światowej oraz o burzliwym okresie powojennym. Sam Dom Talmudyczny kosztuje 10 zł, więc można go zwiedzić osobno albo pominąć. Dostępność rozchodzi się między budynkami. Do synagogi wchodzi się z poziomu gruntu, próg ma 3 centymetry, a różnice poziomów w środku pokonuje pochylnia o nachyleniu do 5%, więc pomieszczenia wystawowe są dostępne dla osób na wózkach — ale drzwi trzeba otworzyć samodzielnie na zewnątrz, co wymaga dużej siły, a toalety dla osób na wózkach nie ma w żadnym z dwóch budynków. Dom Talmudyczny deklaracja dostępności wprost opisuje jako niedostępny dla wózków, choć w innym miejscu tej samej deklaracji twierdzi coś przeciwnego; 5 stopni przy wejściu i ciąg 13 stopni, podestu i 10 stopni w środku rozstrzygają tę sprzeczność na niekorzyść. Kolekcja zabytków kultury żydowskiej jest tu, według muzeum, pierwszym po II wojnie światowej i jak dotąd jedynym takim zbiorem na obszarze Polski północno-wschodniej. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualności oddziału, bo regulamin dopuszcza czasowe wyłączenie sal ekspozycyjnych ze zwiedzania, częściowo lub w całości, na przykład na czas modernizacji wystaw czy remontów.
Dla kogo to dobry wybór?
Dla jadących do Tykocina po coś więcej niż rynek i dla zainteresowanych kulturą żydowską dawnej Rzeczypospolitej — kahał tykociński założono w 1522 roku i to po nim zostały oba budynki, które zwiedzasz. Jednym biletem za 25 zł wchodzisz do obydwu, a muzeum zakłada, że godzina wystarczy: tyle przed zamknięciem wpuszcza ostatnich zwiedzających.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść w poniedziałek, bo muzeum jest wtedy nieczynne, a także 1 i 6 stycznia, w 1 i 2 dzień Świąt Wielkanocnych, 1 maja, w Święto Bożego Ciała, 1 listopada oraz 24, 25 i 26 grudnia. Jeśli poruszasz się na wózku, Dom Talmudyczny odpada: do wejścia prowadzi 5 stopni, a w środku kolejne 13 i 10. Ze zwykłym psem też nie wejdziesz — wpuszczane są wyłącznie psy przewodnicy i psy asystujące.
Praktyczne wskazówki
- Kasa biletowa dla obu budynków znajduje się w synagodze.
- Ostatnie wejście odbywa się godzinę przed zamknięciem, czyli o 16:00.
- W czwartki wstęp na wystawy stałe jest wolny.
- Z synagogi do Domu Talmudycznego idzie się w lewo, w ul. Kozią, i po 60 metrach budynek jest po lewej stronie.
- W synagodze dostępny jest audioprzewodnik z audiodeskrypcją; opisów w alfabecie Braille'a nie ma w żadnym z budynków.
- Plecaki, torby, walizki, parasole i odzież wierzchnią zostawia się w miejscu do tego przeznaczonym.
- Fotografować i filmować można wyłącznie przy świetle zastanym i tylko do celów niekomercyjnych; profesjonalne zdjęcia i film wymagają zgody dyrektora muzeum.
- Nie wolno dotykać eksponatów, wchodzić na dywany, siadać na meblach ani wnosić i spożywać artykułów spożywczych.
- Psa wolno wprowadzić tylko jako psa przewodnika lub psa asystującego, z certyfikatem i zaświadczeniem o szczepieniu; muzeum zapewnia wodę dla zwierzaka.
- Dokumenty uprawniające do zakupu biletu zniżkowego trzeba okazać przed jego zakupem.
- Bilet dla grup zorganizowanych osób z niepełnosprawnością kosztuje 2 zł, a wejściówka na spotkania, wykłady i koncerty 5 zł.
- W punkcie obsługi można kupić pamiątki.
- Biuro oddziału pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach 7:30-15:30, telefon 509 336 597, e-mail synagoga@muzeum.bialystok.pl.
- Kierownikiem oddziału jest dr Krzysztof Jodczyk.
- Sale ekspozycyjne bywają czasowo wyłączane ze zwiedzania, częściowo lub w całości, na przykład podczas modernizacji wystaw i remontów sal.
