Czy naprawdę warto?
Wartość tego miejsca polega na jednej rzeczy: rynek w Tykocinie powstał inaczej niż większość polskich rynków. Barokową kompozycję położono na starszej, średniowiecznej sieci ulic o układzie wrzeciona, a sam plac zaaranżowano jako nowoczesny plac miejski na wzór francuski. Zamiast ratusza pośrodku postawiono pomnik. Zamiast rzędu kamienic wschodnią pierzeję zamyka w całości jeden obiekt — kościół z parą dzwonnic spiętych półkolistymi galeriami, działający jak barokowa kurtyna. Alumnat w narożniku północnym ma swój odpowiednik kompozycyjny w dawnym szpitalu w pierzei południowo-wschodniej. Po połowie XVIII w. drewniane domy zaczęto tu stawiać kalenicowo do placu, odwrotnie niż w klasycznej zabudowie szczytowej. Kto lubi czytać miasto z układu, ma tu materiał na kwadrans samego patrzenia. Pomnik Stefana Czarnieckiego wystawiono w 1763 r. jako ukoronowanie kompozycji, z fundacji potomka hetmana — Jana Klemensa Branickiego, hetmana wielkiego koronnego. Autorstwo nie jest jednoznaczne: rzeźbę wykonał w Warszawie królewski rzeźbiarz Pierre de Coudray albo, według jego modelu, warsztat Jana Chryzostoma Redlera. Narodowy Instytut Dziedzictwa pisze ostrożnie, że był to jeden z nielicznych wówczas pomników świeckich w Polsce; przewodniki idą dalej i nazywają go prawdopodobnie drugim najstarszym pomnikiem świeckim w kraju, ale to już nie ustalenie konserwatorskie. Największe ograniczenie jest banalne i widoczne od razu: plac jest jednocześnie ulicą przelotową. Droga wojewódzka nr 671 przechodzi przez rynek, samochody jeżdżą wokół pomnika, więc kontemplacja odbywa się przy ruchu. Nawierzchnia jest kamienna — regularna kostka na jezdni i przy pierzei północnej, we wschodniej części nieobrobione kocie łby. Jest płasko i bez schodów, ale wózkiem dziecięcym i inwalidzkim jedzie się twardo i trzęsąco; łatwiejsze są chodniki, miejscami z płyt. To jest plac, a nie obiekt do zwiedzania: nie ma tu ekspozycji, kasy ani obsługi, a wnętrza przy pierzejach prowadzą inni operatorzy. Kościół Trójcy Przenajświętszej poza nabożeństwami bywa zamknięty, alumnat mieści dziś restaurację i hotel, a biletowane są dopiero sąsiednie atrakcje, jak Wielka Synagoga. Jeśli liczysz na to, że rynek wypełni pół dnia — nie wypełni. Formalnie miejsce jest chronione podwójnie. Teren części miasta jest w rejestrze zabytków od 12.12.1956 (nr rej. A-444), a cztery drewniane domy przy samym placu — pod numerami 2, 6, 10 i 12 — mają wpisy indywidualne. Od 19 kwietnia 2021 r. historyczny zespół miasta jest Pomnikiem Historii, a plac Czarnieckiego leży w środku chronionego obszaru.
Dla kogo to dobry wybór?
Dla interesujących się urbanistyką i barokiem — to nie jest średniowieczny rynek targowy z ratuszem, tylko plac zaprojektowany jako jedna kompozycja, i widać to gołym okiem. Dobry punkt startowy, jeśli zwiedzasz Tykocin: stąd ulica Bernardyńska prowadzi na południe do zespołu pobernardyńskiego, Złota i Piłsudskiego na zachód do dzielnicy żydowskiej z Wielką Synagogą z 1642 r., a most na Narwi na północ do zamku. Na 20–30 minut, z wejściem do kościoła i spacerem Bernardyńską — na godzinę.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść przy ulewie i przy oblodzeniu: plac jest odsłonięty, nie ma się gdzie schować, a kostka i kocie łby robią się śliskie. W upalne południe też słabo — nad placem nie ma cienia. Jeśli chcesz zobaczyć pustą kompozycję rynku, omijaj letnie weekendy z imprezami plenerowymi, kiedy plac zajmują stoiska i scena. I nie przyjeżdżaj tu po deptak — przez środek przebiega droga wojewódzka nr 671.
Praktyczne wskazówki
- Wstęp wolny, plac dostępny całą dobę i przez cały rok, bez kasy i obsługi.
- Przez plac przebiega droga wojewódzka nr 671 — samochody jeżdżą wokół pomnika, to nie deptak.
- Nawierzchnia kamienna: regularna kostka na jezdni i przy pierzei północnej, nieobrobione kocie łby we wschodniej części, chodniki miejscami z płyt.
- Przy wschodniej pierzei bezpłatne miejsca przykrawężnikowe: 9 stanowisk, w tym 2 dla osób z niepełnosprawnością, oraz druga zatoka na 8 aut.
- Dwa duże bezpłatne parkingi gminne 250–300 m na południe od pomnika: 64 miejsca oraz 55 miejsc z 8 stanowiskami dla osób z niepełnosprawnością.
- Kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, ul. 11 Listopada 2 — msze w niedziele 8:00, 10:00, 12:00 i 17:00, od poniedziałku do soboty 6:30 i 17:00; poza nabożeństwami wnętrze bywa zamknięte.
- Restauracja w alumnacie przy ul. Poświętnej czynna od niedzieli do czwartku 12:00–19:00, w piątek i sobotę 12:00–20:00.
- Ulica Bernardyńska, wytyczona z rynku w 1771 r., jest osią widokową wychodzącą na bramę klasztoru.
- Plac jest oświetlony.
- Pies bez ograniczeń — to otwarta przestrzeń publiczna; ograniczenia mogą obowiązywać dopiero we wnętrzach obiektów przy pierzejach.
- W okolicy placu stoją dwa turystyczne drogowskazy.
- Zarządca terenu: Urząd Miejski w Tykocinie, ul. 11 Listopada 8, tel. 85 718 16 27, sekretariat@umtykocin.pl.
