Czy naprawdę warto?
Muzeum siedzi w suterenie ratusza, zwanej też przyziemiem, którą przed wojną zajmowała piwiarnia Ratskeller — ta sama, w której w 1935 roku gościł Melchior Wańkowicz podczas kajakowej wyprawy. Sam ratusz wzniesiono w 1900 roku w stylu neogotyckim, budowę ukończono 11 grudnia, a kosztowała 200 tysięcy marek. Placówkę powołano 21 lipca 1969 roku, podczas uroczystej sesji Rady Miejskiej z okazji 25-lecia PRL, z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Piskiej założonego 17 grudnia 1965 roku; na początek było to kilkanaście eksponatów etnograficznych, kilka książek i kilkanaście dermoplastycznych okazów przyrodniczych. Od 1975 roku muzeum podlegało Muzeum Okręgowemu w Suwałkach, od 1985 roku prowadzi je Miasto i Gmina Pisz. Muzeum podaje, że możdżenie tura to jeden z najciekawszych obiektów historycznych w zbiorach. Wydobyto je z rzeki Pisy w 2009 roku przy budowie przeprawy mostowej, wiek określono metodą radiowęglową na 3750 lat, a ostatnie puszczańskie tury zginęły pod koniec XVII wieku. Obok stoją dwa groby popielnicowe z I–III wieku n.e., odkryte w 1985 roku przy ulicy Okopowej i nazwane Nekropolą Galindai, osada nawodna z XIX wieku znaleziona na jeziorze Orzysz, a w centralnej części sali makieta piskiego zamku zrobiona na podstawie projektów Niclasa de Kempa z 1602 roku. Sala przyrodnicza to spreparowane okazy ptaków, ssaków, ryb i gadów z Warmii i Mazur, szczególnie z Puszczy Piskiej: bielik, orlik krzykliwy, łabędź niemy, czapla siwa, perkozy, sowa, jastrząb i bażant, do tego zbiór ptasich jaj z ponad 70 gatunków oraz norki, kuny leśne, dziki, wilki, borsuki, sarny, łasice, lisy i jenoty; największe eksponaty to jeleń, dzik i wilk. Ekspozycję uzupełniają dźwięki zwierząt leśnych, a w części łowieckiej stoi ława myśliwska z XIX wieku, wiszą poroża jelenia i medaliony zwierząt, leżą splątane wieńce byków znalezione w 1980 roku. Prezentowane zwierzęta pochodzą głównie ze zgonów naturalnych — zderzeń drogowych, prac rolnych, zatonięcia w sieciach, zahaczenia na liniach energetycznych — i po tej wiedzy ogląda się tę salę inaczej. Sala historyczna jest podzielona na strefy tematyczne. Pierwsza dotyczy religii wyznawanych dawniej i dziś przez miejscowych: są tu drewniane rzeźby Jezusa Chrystusa oraz świętych Piotra i Pawła z cmentarza w Ubliku, ostatnia macewa z kirkutu, książki religijne, śpiewniki i modlitewniki ewangelików oraz starowierców. Dalej idą przywilej praw osadniczych i bartnych z 1367 roku, kolekcja archiwalnych fotografii, mapy zmian granic z pierwszej połowy XX wieku i strefa poświęcona Mazurom — ewangelikom mówiącym gwarą mazurską — a przy wyjściu pamiątki z epoki PRL, tablice nieistniejących instytucji i zdjęcia z drugiej połowy ubiegłego wieku. Wystawa etnograficzna trzyma się rzeczy codziennych: przedmiotów używanych w rzemiośle, rolnictwie, leśnictwie, bartnictwie i rybołówstwie, kilkuminutowego filmu o rybactwie mazurskim i metodach przetwarzania ryb, gawęd mazurskich i przykładów miejscowej gwary. Osobno warto poszukać ekspozycji „Historia jako przygoda” ze szczątkami myśliwca Messerschmitt Bf 109 G-6. Odnaleziono je w maju 2015 roku, wykopaliska przeprowadzono 31 maja, a elementy wydobyto z głębokości czterech metrów — kilka skrzyń. Leżą tam między innymi ciężarki wyważające lotek i steru kierunkowego, krzywka sterująca pracą silnika DB 605, karabin maszynowy MG 131 kal. 13 mm z oznakowaniem dov Nr 66882, element działka MG 151-20 kal. 20 mm i amunicja z produkcji z 1944 roku. Szczątki kliszy filmowej szerokości 80 mm wskazują na wersję rozpoznawczą samolotu; maszyna rozbiła się pod koniec 1944 albo w pierwszych miesiącach 1945 roku. Największa pułapka tego miejsca jest w kalendarzu, nie w ekspozycji. Od września do czerwca muzeum pracuje wyłącznie od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–16:00, a w soboty i niedziele jest nieczynne — czyli przez dziesięć miesięcy w roku wypada z typowego weekendowego wyjazdu na Mazury. Weekendy działają tylko w lipcu i sierpniu, w godzinach 10:00–14:00, gdy w dni robocze obowiązuje 9:00–17:00. Grupa zorganizowana może zwiedzać w innych godzinach po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu terminu pod numerem 87 423 22 64 — tym samym, pod którym zapisuje się na spacery historyczne po mieście z przewodnikiem.
Dla kogo to dobry wybór?
Dobre na deszczowe albo upalne popołudnie w dzień roboczy, kiedy jezioro odpada, i na pierwszy przystanek w Piszu — w tym samym miejscu działa Punkt Informacji Turystycznej. Z dziećmi najlepiej pracuje sala przyrodnicza z dźwiękami zwierząt leśnych i etnograficzna z filmem o rybactwie oraz treściami interaktywnymi.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść, jeśli jesteś w Piszu w sobotę albo niedzielę poza lipcem i sierpniem — wtedy muzeum jest zamknięte. Odpuść też, jeśli szukasz rozbudowanej ekspozycji: to cztery wystawy stałe w suterenie jednego budynku.
Praktyczne wskazówki
- Od września do czerwca muzeum jest nieczynne w soboty i niedziele; weekendowa wizyta jest możliwa tylko w lipcu i sierpniu, w godzinach 10:00–14:00.
- Grupy zorganizowane mogą zwiedzać w innych godzinach po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu terminu pod numerem 87 423 22 64.
- Zapłacisz gotówką albo kartą.
- Z Kartą Dużej Rodziny bilet kosztuje 10 zł zamiast 15 zł.
- Przewodnik dla grupy zorganizowanej to dodatkowe 25 zł od grupy, a zwiedzanie miasta lub rejs z przewodnikiem 50 zł od grupy.
- Muzeum prowadzi spacery historyczne po mieście z przewodnikiem; zapisy pod numerem 87 423 22 64.
- W tym samym miejscu działa Punkt Informacji Turystycznej, pod adresem Plac Daszyńskiego 7, od strony tyłów dawnego ratusza; pytaj tam o hotele, ośrodki wypoczynkowe, pensjonaty, kempingi, gastronomię, wypożyczalnie sprzętu, bankomaty i apteki w okolicy.
- Piszesz mailem — użyj adresu mzppisz@wp.pl.
- Ekspozycja mieści się w suterenie ratusza z 1900 roku; z wózkiem albo przy ograniczonej sprawności ruchowej warto najpierw zadzwonić i uzgodnić wizytę.
- Na wystawie przyrodniczej lecą dźwięki zwierząt leśnych, a w sali etnograficznej odtwarzany jest kilkuminutowy film o rybactwie mazurskim — z dziećmi zostaw na to czas.
- Pod tym samym placem stoją jeszcze biblioteka miejska pod numerem 7A i Piski Dom Kultury pod numerem 16; muzeum ma numer 7.
