Czy naprawdę warto?
Z czteroskrzydłowego zamku biskupów chełmińskich stoją dziś ostrołukowy portal z granitowych ciosów i czworoboczny pierścień murów obronnych o wymiarach 71 na 74 metry. Do tego fragmenty fundamentów i jedna z dwóch dawnych baszt — ta ostatnia pełni funkcję domu mieszkalnego, więc oglądasz ją wyłącznie z zewnątrz; materiały regionalnej organizacji turystycznej mówią też o okrągłej baszcie narożnej. Reszty nie ma: po pożarze w 1545 roku budowla od 1773 roku popadała w ruinę, a w 1826 roku została rozebrana. Wnętrze murów wypełnia Lubawskie Centrum Aktywności Społecznej, otwarte 18 września po blisko dwóch latach prac i działające w strukturach Miejskiego Ośrodka Kultury. Rewitalizację przeprowadzono w latach 2018–2020, a cała inwestycja kosztowała 21,4 mln zł, z czego 13,112 mln zł dało dofinansowanie z funduszy europejskich i 1,993 mln zł Rządowy Fundusz Inwestycji Lokalnych. Jedziesz więc do zabytku wpisanego do rejestru pod numerem 408 dnia 4 sierpnia 1957 roku i opisanego przez rejestr jako dostępny, w którego murach pracuje instytucja kultury. Datowanie zamku nie składa się w jedną datę. Karta rejestru zabytków wymienia etapy 1363–1385 oraz 1402–1416, a także przebudowę na rezydencję barokową w latach 1627–1637. Fundusz Filmowy i Wikipedia mówią z kolei o murowanym zamku z lat 1302–1326 — Fundusz przypisuje jego wzniesienie biskupowi Arnoldowi. Regionalna organizacja turystyczna dodaje, że stanął na miejscu drewnianej budowli z 1260 roku, spalonej podczas powstania Prusów. Zgodna jest skala czasu: siedziba biskupów chełmińskich przez ponad czterysta lat, aż do 1773 roku. Kościół farny pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Anny, w Lubawie znany po prostu jako Fara, postawiono w 1330 roku: jednonawowa, murowana z cegły hala gotycka na planie prostokąta, z drewnianym sufitem sklepionym w kształcie beczki i kwadratową wieżą od zachodu, nakrytą czterospadowym dachem z chorągiewkami herbów biskupów; w przyziemiu wieży jest kruchta dostępna przez ostrołukowy portal. Od południa dobudowano kaplicę św. Barbary, zwaną kaplicą Mortęskich — kwadratową, z kulistymi otworami okiennymi, pod półkolistą czarną kopułą, z rodzinną kryptą poniżej; jej portal wejściowy pochodzi z 1722 roku. W środku złocony barokowy ołtarz główny z 1723 roku z siedemnastowiecznym obrazem Matki Boskiej Różańcowej nad krucyfiksem z lat 1510–1520, ołtarze boczne z XVIII wieku, ambona z XVII wieku i figurka Matki Boskiej Lipskiej w złoconym medalionie ołtarza z pierwszej połowy XVIII wieku, odnowiona w 2018 roku. Muzeum Ziemi Lubawskiej to trzeci adres i osobna decyzja: ul. Pod Murami 30, czternastowieczny budynek zwany Wikariatką, z widocznymi średniowiecznymi elementami konstrukcji, a zwiedzanie wyłącznie po wcześniejszym umówieniu telefonicznym pod numerem 782 486 261. Zbiory to sztuka sakralna od XVI do XX wieku: pozłacany kielich mszalny z XVI wieku, późnogotycka Pieta, krucyfiks z XVI–XVII wieku, osiemnastowieczne feretrony procesyjne, obrazy, księgi liturgiczne, paramenty, relikwiarze i znaleziska archeologiczne. Parafia podaje, że zebrane tu 114 srebrnych plakiet wotywnych, z najstarszą z 1593 roku, to jeden z największych zespołów srebrnych wotów w Polsce. Największa różnica między zdjęciem a wizytą polega na tym, że to nie jest jeden obiekt, tylko trzy adresy u dwóch różnych gospodarzy: miejskie centrum w murach zamku przy ul. Biskupów Chełmińskich 1, parafia przy ul. Kościelnej 5 i parafialne muzeum przy ul. Pod Murami 30. Kościół żyje porządkiem Mszy — w niedzielę o 07:00, 08:30, 10:00, 11:00, 12:00 i 15:00, w dni powszednie o 08:30 i 18:00 — więc wnętrze najspokojniej obejrzysz w tygodniu w środku dnia. Jeśli chcesz zaliczyć wszystkie trzy punkty, zacznij od telefonu do muzeum.
Dla kogo to dobry wybór?
Na postój w Lubawie, jeśli ciągną cię mury i wnętrza sakralne, a nie zamek z komnatami. Dobre na dzień, w którym część czasu chcesz spędzić pod dachem: dziedziniec jest pod gołym niebem, kościół i muzeum wewnątrz. Z wcześniejszym telefonem do muzeum wychodzi z tego pełniejsza wizyta.
Kiedy lepiej wybrać coś innego?
Odpuść, jeśli spodziewasz się zwiedzania zamku — po rozbiórce w 1826 roku zostały portal, pierścień murów i fragmenty fundamentów. W niedzielę rano i w południe kościół zajmują Msze, jedna po drugiej od 07:00 do 15:00. Bez wcześniejszego telefonu pod 782 486 261 muzeum przy parafii pozostanie zamknięte.
Praktyczne wskazówki
- Zwiedzanie Muzeum Ziemi Lubawskiej umów wcześniej telefonicznie pod numerem 782 486 261.
- Muzeum ma inny adres niż kościół: ul. Pod Murami 30, a nie ul. Kościelna 5.
- Do ruin i Lubawskiego Centrum Aktywności Społecznej: ul. Biskupów Chełmińskich 1, informacja +48 573 003 719.
- Do parafii farnej zadzwonisz pod 89 645 26 50.
- W dni powszednie Msze są o 08:30 i 18:00, więc na oglądanie wnętrza wybierz porę między nimi.
- W niedzielę Msze idą jedna po drugiej o 07:00, 08:30, 10:00, 11:00, 12:00 i 15:00.
- Godziny udostępnienia dziedzińca zamkowego potwierdź telefonicznie przed wyjazdem.
- Jedna z dwóch dawnych baszt jest domem mieszkalnym — oglądasz ją tylko z zewnątrz.
- Pociągiem tu nie dotrzesz: stacja kolejowa w Lubawie obsługuje ruch towarowy.
- Przy ruinach jest parking i utwardzony dojazd, na miejscu działa zasięg LTE.
- W Lubawie są jeszcze dwa zabytkowe kościoły: św. Jana Chrzciciela i św. Michała Archanioła z lat 1600–1610 z renesansowym stropem oraz drewniany św. Barbary z lat 1770–1779.
- Z dziećmi warto doliczyć Park Miejski Łazienki Lubawskie: plac zabaw, molo, siłownia na powietrzu i park linowy.
