Pytanie 1
Skąd się wzięła nazwa?
W tym objaśnieniu ważny jest kierunek patrzenia. Określenie ziemi przy Lachach powstaje po sąsiedniej stronie granicy, a nie jako urzędowa nazwa dzisiejszego województwa. Monika Kresa uznaje związek z Lachami za najlepiej uzasadniony językowo. Dawna forma Podlasze zachowuje tę relację wyraźniej niż współczesne Podlasie.[1]
W tekstach łacińskich funkcjonowała Podlachia. To wariant językowy tej historii nazewniczej, a nie dowód istnienia odrębnej krainy. Przy dawnym podpisie sprawdzaj język źródła i datę. Współczesne podobieństwo do słowa las nie powinno przesłaniać wcześniejszych zapisów z inną budową.[2]
Dawne formy i ich kontekst
- przełom XV i XVI w.Podlasze / Подляше
Opracowanie Jurija Hawryluka przywołuje świadectwa z lat 1495 i 1513 w dokumentach litewskich pisanych po rusku oraz polskie użycia od 1517 roku.[2]
Stopień pewności
Inne hipotezy
W wykorzystanych źródłach nie ma osobnej, konkurencyjnej hipotezy, którą należałoby postawić obok głównego objaśnienia.
Wyraźnie oddzielamy od ustaleń
Etymologia ludowa
Ziemia pod lasami
Wywód od rozległych puszcz jest łatwy do zapamiętania i bywał przyjmowany także przez badaczy. Opracowanie Uniwersytetu Warszawskiego przedstawia go jako etymologię ludową, odróżniając od interpretacji opartej na dawnych formach i nazwie Lachów.[1]
Pytanie 2
Czym jest ten obszar i jak ukształtowały się jego granice?
Historyczne Podlasie i województwo podlaskie nie mają identycznych granic. Nazwa regionalna działa także w kulturze, gdzie granicy nie da się zawsze narysować tak ostro jak linii administracyjnej.[3]
Opracowanie dialektologiczne opisuje styk z Mazowszem jako obszar niejednoznacznych przynależności kulturowych. Wśród ośrodków podlaskiej kultury wymienia miejscowości położone w różnych dzisiejszych województwach, między innymi Bielsk Podlaski, Białą Podlaską i Węgrów. W podróży warto zatem pytać o konkretną ziemię, miejscową mowę i epokę, zamiast utożsamiać cały region z jednym współczesnym konturem.[3]