Skrzynia przechowywała więcej niż ubrania
Muzeum w Szczytnie pokazuje skrzynie posażne, szafy, kredensy, kołyski i ślubanki, czyli meble łączące ławę ze skrzynią. Malowane ornamenty wpisywano w geometryczne pola, a nogi i oparcia zdobiono rzeźbieniem. Wewnątrz drzwiczek zdarzały się zapiski dotyczące rodziny lub gospodarstwa.[1]
Według opisu kolekcji regionalne stolarstwo korzystało z inspiracji meblarstwem dworskim i mieszczańskim. Nie rozwijało się w odcięciu od innych środowisk. Produkcja przemysłowa stopniowo wypierała meble wiejskich warsztatów na przełomie XIX i XX wieku. Zbiory pokazują zatem historyczne formy wyposażenia; nie są katalogiem tego, co obecnie wytwarza każda mazurska pracownia.[1]
Tkanina zaczynała się przed krosnem
Olsztyńska wystawa „Utkana opowieść”, przygotowana z własnych zbiorów muzeum, ujmowała tkactwo razem z uprawą lnu, hodowlą owiec i wykorzystaniem importowanej bawełny. Rzemiosło wykonywane na domowe potrzeby utrzymywało się jeszcze w okresie rozpowszechniania tkanin fabrycznych. Zestawienie surowców i gotowych wyrobów pozwala zobaczyć, jak wiele etapów pracy kryło się za pozornie prostym nakryciem ławy albo kawałkiem materiału przeznaczonym na odzież.[2]
Etnografka Elżbieta Kaczmarek opisuje przygotowanie osnowy jako czynność wymagającą szczególnego doświadczenia. Poprzedzały ją prace nad surowcem, między innymi strzyżenie owiec i gręplowanie runa. Podczas oglądania narzędzi spróbuj powiązać każde z innym etapem: przygotowaniem włókna, przędzy lub samej tkaniny. Dzięki temu krosno przestaje być jedynym przedmiotem symbolizującym tkactwo. Gotowy wzór jest rezultatem umiejętności oraz wielu wcześniejszych czynności, których nie widać na powierzchni materiału.[3]
Płachta i szmaciak miały odmienną budowę
Mazurskie płachty służyły jako dekoracyjne nakrycia mebli. W szczycieńskim opisie są tkaninami lnianymi i bawełnianymi zszywanymi z dwóch części, z dopasowaniem wzoru na połączeniu. Szmaciaki tkano natomiast z resztek materiałów. Wiele muzealnych przykładów wykonała już po wojnie Karolina Bębenek z Wielbarka. Ta konkretna autorka i czas pracy są ważniejsze niż ogólne przypisanie każdego barwnego chodnika do nieokreślonej „dawnej tradycji”.[1]
W materiałach „Utkanej opowieści” znajdują się fotografie oraz katalog tkanin ze zbiorów muzeum. Wybierz jeden przykład i poszukaj opisu surowca, techniki, datowania oraz pochodzenia. Porównaj rytm pasów z przebiegiem nici i miejscem łączenia części. Nie próbuj ustalać materiału wyłącznie na podstawie koloru zdjęcia. Podpis i zbliżenie odpowiadają na inne pytania: pierwszy porządkuje dane o przedmiocie, drugie pomaga dostrzec sposób wykonania.[2]
Na co zwrócić uwagę
- W opisie eksponatu odszukaj osobno datę wykonania i datę pozyskania do muzeum.
- Przy tkaninie z dwóch części sprawdź, jak wzór przechodzi przez szew; oglądaj bez dotykania eksponatu.
Kopia także może objaśniać historię
Mazurskie dywany wiązane z XVIII i początku XIX wieku znamy także dzięki dokumentacji oraz późniejszym kopiom. Muzeum opisuje udział Barbary Hulanickiej i spółdzielni „Tkanina” w Mikołajkach w odtwarzaniu takich zabytków. Pomogły fotografie, opisy techniczne i wypożyczenie oryginalnego dywanu z Berlina do Olsztyna w 1975 roku. Nie należy więc przedstawiać muzealnej kopii jako ocalałego przedmiotu z osiemnastowiecznej izby; opowiada ona również o późniejszym badaniu rzemiosła.[4]
W opisie jednej z kopii wyjaśniono wiązanie pasemek przędzy na osnowie i strzyżenie powierzchni. To dobry punkt wyjścia do porównania gęstego runa z płaską tkaniną. Pochodzenie historycznej tradycji dywanów pozostaje przedmiotem hipotez; muzeum przywołuje różne możliwe inspiracje, bez pewnego rozstrzygnięcia. Oglądanie techniki nie wymaga wybierania jednej z nich. Wystarczy odróżnić to, co udokumentowano w budowie zabytku, od pytań o odległe początki jego wzornictwa.[4]
Źródła i dalsza lektura
Przypisy w tekście odnoszą się do poniższych materiałów.
- Meble i tkaniny mazurskie (otwiera się w nowej karcie)Muzeum Mazurskie w Szczytnie
Historyczne meble, płachty, szmaciaki Karoliny Bębenek i rozróżnienie rekonstrukcji.
- Utkana opowieść. Warmińskie i mazurskie tkaniny ludowe ze zbiorów MWiM (otwiera się w nowej karcie)Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
Materiały wystawy z 2021 roku, galerie i katalog kolekcji do pobrania.
- Tkactwo dawniej i dziś — Niedzielne pokazy na wystawie nabytków (otwiera się w nowej karcie)Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
Opracowanie Elżbiety Kaczmarek o surowcach i przygotowaniu pracy tkackiej.
- Mazurskie dywany wiązane — Wieczory zamkowe, cykl „Cymelia” (otwiera się w nowej karcie)Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
Historia kopii, technika wiązania i niepewność dotycząca genezy dawnych dywanów.