Opis
W polu srebrnym czerwony rybogryf z ogonem jesiotra, zwrócony w prawo heraldyczne (w lewo od patrzącego), z otwartym złotym dziobem, zaznaczonymi uszami i rozwartymi łapami o trzech złotych szponach; na środku jego grzbietu stoi czarny krzyż łaciński. Tułów rybogryfa wypełnia środek tarczy i biegnie równolegle do jej górnej krawędzi, a płetwa ogonowa dotyka lewego (heraldycznie) brzegu. Tarcza gotycka. Statut opisuje herb językiem rysunku i podaje strony zarówno od patrzącego, jak i heraldycznie. Według jego tekstu pionowe ramię krzyża sięga górnego brzegu tarczy, ale rysunek w załączniku do statutu zatrzymuje je tuż pod krawędzią; w wizerunku rozpowszechnionym w Wikipedii krzyż krawędzi dotyka.
Historia
Łeba dostała prawa miejskie 8 lipca 1357 roku, jeszcze jako Lebemunde przy samym ujściu rzeki: przywilej wystawił gdański komtur zakonu krzyżackiego Wilhelm von Baldersheim za zgodą wielkiego mistrza Winricha von Kniprode. Dokument znany jest tylko ze złych odpisów — tak pisał Gustav Kratz, autor wydanego w 1865 roku zarysu dziejów miast pomorskich — ale data przetrwała: statut czyni 8 lipca świętem Łeby jako rocznicę uzyskania praw miejskich. Aktu nadania herbu nie znamy, a C. Beckherrn, opisując w 1892 roku herby miast dawnego państwa zakonnego, zauważył, że żaden ze starszych przywilejów lokacyjnych nie wspomina nawet o nadaniu herbu. Najwcześniejszy datowany wizerunek, jaki podają opracowania, to odcisk pieczęci miejskiej przy akcie Związku Pruskiego z 1440 roku, do którego Łeba wtedy przystąpiła. Friedrich August Voßberg opisał go w 1843 roku: w tarczy otoczonej roślinnymi pędami foka, która niesie na grzbiecie krzyż zakonu, a w otoku napis S' CIVITATIS DE LEBEMUNDE, czyli pieczęć miasta Lebemunde. Przy słowie „Seehund”, czyli foka, Voßberg postawił znak zapytania. Strona miasta podaje, że pieczęć wykonano wkrótce po lokacji, ale opracowania znają ją dopiero z odcisku z 1440 roku.
Herb jest starszy niż miasto w dzisiejszym miejscu. Sztorm i powódź z 11 stycznia 1558 roku zniszczyły Łebę tak, że mieszkańcy postanowili zbudować nowe miasto około 2 km na południowy wschód, a po kolejnym uderzeniu morza w 1570 roku przenieśli się tam ostatni; opuszczone domy zasypał piasek z wydm. Z dawnego Lebemunde został fragment ceglanego muru kościoła św. Mikołaja przy ulicy Turystycznej. W 1575 roku książę Jan Fryderyk przeniósł na nową Łebę, położoną po prawej stronie rzeki, przywileje starego miasta. Fokę widzieli w zwierzęciu z pieczęci także dwaj pozostali dziewiętnastowieczni autorzy: Kratz bez zastrzeżeń podawał jako herb Łeby fokę, nad którą wyrasta krzyż zakonu krzyżackiego, a Beckherrn opisał herb według pieczęci z 1440 roku jako fokę, zza której wystaje krzyż łaciński, i zapytał tylko, czy nie jest to lew morski.
Dziś herb opisuje statut miasta. Najstarszy odnaleziony dokument z obecnym rysunkiem i opisem to statut przyjęty uchwałą nr 58/VIII/2003 Rady Miejskiej w Łebie z 29 kwietnia 2003 roku: w jego załączniku nr 2 jest barwny rysunek tarczy, a na osobnej karcie opis wpisany w jej obrys, zaczynający się od słów „Herb miasta Łeby powinien przedstawiać”. Ten sam rysunek i opis przeszły do statutu z 6 lipca 2012 roku (uchwała nr XXI/185/2012) i do obowiązującego, przyjętego uchwałą nr XXXVII/343/2021 z 29 listopada 2021 roku i ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego z 2022 roku pod poz. 360. Obecna postać herbu jest jednak starsza niż statut z 2003 roku. Czerwony rybogryf z czarnym krzyżem na grzbiecie w srebrnym polu był na stronie leba.pl już w 2001 roku, co pokazuje kopia zachowana w Internet Archive, a statut z 20 września 2001 roku (uchwała nr 213/XXXIV/2001) mówił o herbie, „którego rysunek wraz z opisem” stanowi załącznik nr 2. Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego tego załącznika nie wydrukował, więc nie wiadomo, czy był w nim ten sam rysunek, a poprzedniego statutu, z 15 lutego 1996 roku, nie udało się odnaleźć. Nie wiadomo więc, który akt ustalił obecny rysunek, ani kiedy i dlaczego zwierzę, które w XIX wieku czytano jako fokę, zaczęto rysować jako czerwonego rybogryfa na srebrnym polu — dostępne źródła tego nie mówią.
Co znaczą godła
Krzyż ma najprostsze wyjaśnienie: Voßberg i Kratz nazywali go wprost krzyżem zakonu krzyżackiego, miasto lokował gdański komtur tego zakonu, a czerń dzisiejszego krzyża to barwa krzyża zakonnego. Zwierzę jest zagadką. Dziewiętnastowieczni autorzy widzieli w nim fokę, statut widzi rybogryfa, a strona miasta — rybo-psa albo rybo-zwierza, pół gryfa i pół rybę, godło rodu Święców. W herbie mieli się według niej upamiętnić jedni i drudzy: Święcowie, do których Łeba miała należeć przy pierwszej lokacji na prawie polskim, i Krzyżacy, którzy w 1309 roku z ich pomocą zajęli Pomorze Gdańskie. To wyjaśnienie strony miasta, a nie ustalenie z dokumentów: sama strona pisze, że Łeba należała do Święców „zapewne”, a żaden z trzech dziewiętnastowiecznych autorów nie łączy jej pieczęci z tym rodem.
Ogon jesiotra, którego statut nie objaśnia, ma odpowiednik w starszych opisach. Tak samo — jako gryfa z ogonem jesiotra — Kratz opisał najstarszy herb Darłowa i godło z najstarszej pieczęci Sławna, w obu przypadkach herb tamtejszych panów, a Darłowem i Sławnem władał od 1307 roku ród synów wojewody Święcy. W herbie Łeby ten sam autor widział jednak fokę. Najmniej wątpliwości budzi napis w otoku: Lebemunde to, jak tłumaczy strona miasta, ujście Łeby — nazwa miejsca, które w XVI wieku zabrały miastu morze i piasek.