Mierzeje · wydmy · porty

Wybrzeże

Dlaczego Mierzeję Helską trzeba dosypywać, jak wędrują wydmy pod Łebą i skąd wzięły się nazwy Helu, Łeby, Słupska i Krynicy Morskiej.

Przejdź do wszystkich lektur

Stok Wydmy Łąckiej zasypujący las: jasny piasek sięga do połowy pni sosen

Wydma Łącka w Słowińskim Parku Narodowym wchodzi w las. Biel to piasek, nie śnieg.Fot. kallerna · CC BY-SA 4.0 · kadr

Zakres kolekcji

Co łączy te lektury

Kolekcja opisuje brzeg, który się przesuwa: od Helu po Łebę, z Krynicą Morską na Mierzei Wiślanej. Gdańsk, Gdynia i Sopot mają własną półkę w kolekcji Pomorze — tekst o porcie w Gdyni stoi na obu, bo port jest częścią tego samego brzegu. Słupsk trafia tu przez nazwę, nie przez położenie nad morzem.

Proponowany początek

Mierzeja Helska
Ruchome wydmy pod Łebą
Gdynia od osady do portu

Czytaj w swoim tempie

Wszystkie lektury w kolekcji

Wybierz dział lub wyszukaj temat w tej kolekcji.

Szukaj w tekstach

Dział

7 tekstów

Dawniej i dziśGdynia: jak z osady wyrósł portBudowę gdyńskiego portu rozpoczęto w 1921 roku, jeszcze przed ustawą z 23 września 1922 roku. Szkic Tadeusza Wendy i fotografie kolejnych etapów pozwalają zobaczyć przemianę brzegu lepiej niż opowieść o jednym dniu narodzin miasta.3 min czytania · 4 źródła
Jak czytać krajobrazRuchome wydmy pod Łebą. Jak wędruje piasek i co zostawia za sobą?Wydma wędruje, bo wiatr z zachodu toczy piasek po jej łagodnym stoku, a za grzbietem ziarna zsypują się po stromym stoku wschodnim; w ten sposób cała forma przesuwa się na wschód. Słowiński Park Narodowy podaje dla barchanów w środkowej części Mierzei Łebskiej średnio 3–10 m na rok, a przegląd naukowy wydm Bałtyku przytacza za pracami z 1973 i 2001 roku szacunek 1–2 m rocznie dla Wydmy Łąckiej, liczony od jej podstawy. Przed sobą wydma zasypuje las, a po latach od jej przejścia wiatr odsłania pnie obumarłych drzew.7 min czytania · 19 źródeł
Jak czytać krajobrazMierzeja Helska. Dlaczego półwysep wciąż trzeba dosypywać piaskiem?Mierzeję Helską usypało morze z piasku przesuwanego wzdłuż brzegu z zachodu na wschód i to samo morze zabiera go w czasie sztormów. W zachodniej, najwęższej części przeważa niszczenie brzegu, a dopływ piasku ograniczyły umocnienia klifu przy Rozewiu i falochrony portu we Władysławowie, choć przyczyny erozji nie są do końca znane. Od 1989 roku ubytki uzupełnia się piaskiem z dna morza: do 2014 roku na odmorskie brzegi trafiło ponad 17,5 mln m³. Sztuczna plaża również ulega erozji, dlatego zasilanie trwa do dziś.7 min czytania · 8 źródeł
Nazwy miejscSkąd nazwa „Hel”?Językoznawcy z Uniwersytetu Gdańskiego uznają nazwę miasta za ponowioną, czyli przejętą z nazwy półwyspu, a Jerzy Treder uznał Hel za nazwę topograficzną równą rzeczownikowi hel, dawnej pożyczce germańskiej, i zestawiał ten wyraz z hyl, „cypel ziemi w wodę wchodzący”. Pewności nie ma: Barbara Ellwart przytacza ten wywód obok innych, między innymi od wydmy i od pięty, nie rozstrzygając między nimi, a Siegfried Rühle pisał w 1929 roku, że znaczenia nazwy nie wyjaśniono do końca, i odnotowywał pogląd, że to nazwa skandynawska.pochodzenie niepewne
Nazwy miejscSkąd nazwa „Łeba”?Łeba nosi nazwę rzeki, u której ujścia do Bałtyku powstała. Pierwotną nazwę miasta, Lebemunde, oficjalna strona Łeby oddaje jako „Łebo ujścia”, a historyk Zygmunt Szultka przy postaci Lebamünde dopisuje w nawiasie „Ujście Łeby”. Rzeka jest poświadczona wcześniej niż osada, bo już w 1140 roku; Jerzy Duma za Jürgenem Udolphem wywodzi jej nazwę od praindoeuropejskiego rdzenia *leib- ‘wilgoć, płynąć’, ale w słowniku hydronimów Instytutu Języka Polskiego PAN hasło Łeba jest wciąż w opracowaniu i nie ma części etymologicznej.od wody
Nazwy miejscSkąd nazwa „Słupsk”?Nazwa Słupska pochodzi od prasłowiańskiej podstawy *stl̥pъ, tej samej, od której pochodzi wyraz słup; dwie średniowieczne odmiany nazwy, z -łu- (Slupsk) i z -oł- (Stolp), słownik Instytutu Języka Polskiego PAN tłumaczy polskim i pomorskim rozwojem tej samej głoski. Niepewne jest natomiast, co nazwano najpierw: Kazimierz Rymut w 1987 roku wywodził nazwę grodu od nazwy rzeki Słupi, ale nowszy słownik IJP PAN z 2017 roku uznaje, że trudno ustalić, czy pierwotna była nazwa rzeki, czy miejscowości. Idziemy za nowszym słownikiem, więc pochodzenie oznaczamy jako niepewne, choć samą podstawę *stl̥pъ słownik podaje bez zastrzeżeń.pochodzenie niepewne
Nazwy miejscSkąd nazwa „Krynica Morska”?Krynica Morska to nazwa urzędowa nadana w 1958 roku w miejsce Łysicy z 1947 roku. Łysica, podobnie jak Łysa Góra na mapie z 1945 roku, nawiązywała do niemieckiego Kahlberg — „łysej”, pozbawionej drzew góry, którą pastor E. G. Kerstan utożsamiał z wydmą na zalesionej wówczas mierzei. Wyraz krynica znaczy „źródło”, ale ani akt z 1958 roku, ani inne otwarte źródła nie mówią, dlaczego wybrano tę nazwę.pochodzenie niepewne