Opis
W polu srebrnym pół czerwonego gryfa o złotym dziobie i szponach, z rozwiniętymi, zachodzącymi na siebie skrzydłami i rozwartymi łapami, z których prawa wznosi się ku górze; gryf, zwrócony w prawo heraldyczne, czyli ku lewej ręce patrzącego, wypełnia dwie trzecie pola i unosi się nad trzema błękitnymi, falistymi, równoległymi liniami, które zajmują dolną część tarczy i wyobrażają ramiona Słupi. Tak opisuje herb załącznik nr 2 do Statutu Miasta Słupska, który tarczę nazywa gotycką; § 4 statutu nazywa sam herb wizerunkiem „Półgryfa”. Wzór dołączony do statutu jest obrazem malowanym z cieniami, a nie płaskim rysunkiem heraldycznym; rozpowszechniony przerys wektorowy oddaje ten sam rysunek płaskimi barwami i poza tym zgadza się z opisem.
Historia
Pierwszą lokację Słupska na prawie lubeckim przeprowadził książę gdański Świętopełk II — najpóźniej około 1260 roku według Józefa Sporsa, w 1265 roku według Barbary Popielas-Szultki. 9 września 1310 roku miasto lokowali ponownie margrabiowie brandenburscy, a w 1317 roku ziemia słupska przeszła do Księstwa Pomorskiego. Najwcześniejszy datowany odcisk pieczęci miejskiej, jaki notuje katalog pieczęci miast Księstwa Pomorskiego w rozprawie doktorskiej Łukasza Koremby z Uniwersytetu Szczecińskiego, wisi przy dokumencie z 9 marca 1326 roku, przechowywanym w archiwum krajowym w Greifswaldzie. To okrągła pieczęć o średnicy 65 mm z legendą S' CIVITATIS STOLP IN POMERANIA; w polu jest pół wspiętego gryfa nad falami rzeki ujętej w jedną wstęgę. Rok 1326 jest datą dokumentu, a nie powstania pieczęci czy herbu: sam tłok Koremba datuje ogólnie na XIV wiek. Dopisek o Pomorzu odróżniał miasto od Stołpia nad Pianą (Stolpe an der Peene), a Gustav Kratz odnotował w książce wydanej w 1865 roku, że tak — Stolp Pomeraniae — miasto nazywa się już na swojej najstarszej pieczęci.
Słupia jest na wszystkich średniowiecznych pieczęciach Słupska, ale jej obraz się zmieniał. Na wielkiej pieczęci i na sekrecie, którym miasto pieczętowało jeszcze w 1418 roku, płynie jedną wstęgą; trzy wstęgi fal ma dopiero pieczęć sekretna z legendą SECRETUM CIVITATIS STOLPE pisaną gotycką minuskułą, znana z odcisku przy układzie miast pomorskich z 25 marca 1471 roku. Ten sam kierunek zmian opisał Kratz: najpierw gryf wyrastający z rzeki, na późniejszych pieczęciach fale, w których rozróżnia się trzy nurty, a na jeszcze nowszych gryf wyrastający z trzech pasów. Według niego na monetach pojawiały się same trzy pasy, bez gryfa, a jedna z pieczęci pokazywała tarczę z trzema pasami i gryfa na hełmie.
Oficjalny wzór i opis herbu — jak podawała w 2003 roku strona internetowa Urzędu Miejskiego — opracowano na podstawie dwóch uchwał Rady Miejskiej w Słupsku. Tekst obu uchwał znany jest z kopii tej strony, zachowanych w Internet Archive; innej ich publikacji nie udało się odnaleźć. Uchwała nr 66/90 z 30 października 1990 roku w sprawie herbu miasta Słupska przyjęła opis godła, weszła w życie jako załącznik do ówczesnego statutu i uchyliła uchwałę Miejskiej Rady Narodowej nr XXVI/125/88 z 9 czerwca 1988 roku, której treści nie udało się ustalić. Wizerunek, wykonany na zlecenie Zarządu Miasta, zatwierdziła uchwała nr 210/91 z 27 listopada 1991 roku razem z opisem technicznym, który czyta się jak receptę malarską: gryf w jasnej czerwieni cynobrowej z karminem i różem angielskim w cieniach, dziób i pazury w żółcieni modyfikowanej jasną sieną i ochrą, fale w ultramarynie i kobalcie, modelowane jak wypukła płaskorzeźba. Samego wizerunku z załącznika do tej uchwały kopie strony nie zachowały, więc nie da się go porównać ze wzorem w dzisiejszym statucie. Opis godła z 1990 roku powtarza obecny tekst Statutu Miasta Słupska, uchwalonego uchwałą nr II/6/02 Rady Miejskiej z 27 listopada 2002 roku (§ 4 ust. 1 i załącznik nr 2), z jedną zmianą: gryf wypełnia w nim „dwie trzecie pola tarczy”, a nie „dwie trzecie górnego pola”. Obowiązujący tekst jednolity statutu ogłoszono obwieszczeniem Rady Miejskiej z 25 marca 2026 roku (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2026 r. poz. 1692).
Co znaczą godła
Herb łączy gryfa książąt pomorskich z rzeką i to połączenie jest udokumentowane na pieczęciach od XIV wieku. Słupsk lokowali ponownie margrabiowie brandenburscy, ale na jego pieczęciach nie ma żadnego ich znaku — jest książęcy gryf i rzeka, która odróżniała miasto od innych pomorskich miast z gryfem. Rzeka mówi też, jak miasto się nazywa: Słupsk leży nad Słupią, a po niemiecku miasto to Stolp, rzeka — Stolpe. Dlaczego gryf jest tylko w połowie, żadne z zebranych tu źródeł nie wyjaśnia; półgryf jest na wszystkich średniowiecznych pieczęciach Słupska, jakie zna katalog Koremby.
Trzy faliste linie statut czyta jako ramiona Słupi, a dawna strona internetowa miasta dopowiadała, że rzeka płynęła kiedyś koło Słupska trzema korytami. To objaśnienie miasta, a nie przekaz z epoki: najstarsze pieczęcie mają jedną wstęgę rzeki, trzy pojawiają się dopiero w XV wieku i żadne z zebranych źródeł nie mówi, co rytownik chciał nimi pokazać. Odrzucony został natomiast pogląd, który głosił m.in. Marian Gumowski, że na pieczęci jest nie gryf książęcy, lecz rybogryf Święców — godło, którego na pieczęciach używało sąsiednie Sławno i inne miasta okolicy. Literatura porzuciła go po analizie monet i lepszym rozpoznaniu, jaką pozycję prawną mieli Święcowie wobec miasta.