Opowieść 4 z 10

Warmia: jedno państwo, dwa równorzędne herby

To najbardziej niezwykły przypadek w całym zestawie. Warmia nie miała jednego herbu, bo nie miała jednego władcy. Diecezję erygował 29 lipca 1243 roku legat papieski Wilhelm z Modeny, a szesnastoosobową kapitułę katedralną powołał w 1260 roku pierwszy biskup warmiński Anzelm z Miśni. Akt z 1277 roku dzielił dominium warmińskie: dwie trzecie przypadły biskupowi, jedna trzecia kapitule. Odrębność domeny kapitulnej doprecyzowano w 1279 roku, rozdzielono ostatecznie w 1288, granice poprawiono w 1346. Kapituła sprawowała władzę świecką nad komornictwami fromborskim, pieniężeńskim i olsztyńskim aż do 1772 roku.

Stąd dwa znaki, uchodzące za równorzędne. Herb biskupi: w polu czerwonym srebrny Baranek Boży ze złotym nimbem, krwawiący do kielicha, podtrzymujący srebrną chorągiew z czerwonym krzyżem. Herb kapituły: tarcza dwudzielna w słup, w polu prawym srebrnym czarny półkrzyż, w lewym złotym czerwona brama o trzech wieżach — prawdopodobnie nawiązanie do Fromborka, siedziby kapituły, jak tłumaczył to Jan Obłąk w drugim tomie Rocznika Olsztyńskiego w 1958 roku. Oba herby obok siebie pokazuje Mapa Świętej Warmii Jana Fryderyka Enderscha z 1755 roku.

Olsztyn jest tego podziału najlepszą ilustracją. Miasto lokowała kapituła przywilejem z 31 października 1353 roku; jej znak — półkrzyż i brama — trafił na pieczęć jako godło zamku, a święty Jakub Większy na drugą pieczęć jako godło rady miejskiej. Już w średniowieczu oba złączono w jeden herb i układ ten trwał do 1772 roku, do końca zwierzchności kapituły.

Do herbu województwa warmińsko-mazurskiego wszedł w 2002 roku wyłącznie Baranek biskupi, dlatego dziś pod hasłem „herb Warmii" rozumie się najczęściej właśnie jego. Oba godła spotkały się ponownie dopiero w herbie powiatu olsztyńskiego, ustanowionym 27 czerwca 2008 roku: złoty półkrzyż i trójwieżowa brama w polu błękitnym, a pod nią Baranek Boży.