Opowieść 1 z 10

Gryf i orzeł: dwie rodziny, jedna granica

Gryf wszedł do heraldyki Pomorza z pieczęci książąt zachodniopomorskich pod koniec XII wieku. Najstarszy zachowany wizerunek to gryf na pieczęci Bogusława II przy dokumencie z 1214 roku, dalej idą pieczęcie Barnima I z 1239 i Warcisława III z 1242 roku. Od tego godła wzięła nazwę dynastia Gryfitów, panująca do 1637 roku, gdy zmarł Bogusław XIV. Trzy znaki z tego zestawu należą do rodziny gryfa: herb województwa pomorskiego, herb Kaszub i herb Kociewia.

Dwa pierwsze to dosłownie ten sam czarny gryf wspięty w polu złotym. Różni je korona — kaszubski gryf ją nosi, wojewódzki nie — oraz barwa oręża. Kociewski gryf jest czerwony i to nie jest wariant rysunkowy, lecz odesłanie do innej tradycji: czerwony gryf był godłem województwa pomorskiego w Prusach Królewskich w latach 1464–1772 i ponownie w latach 1920–1939. W tradycji regionalnej przyjęło się, że czarny gryf oznacza Kaszuby, a czerwony Kociewie.

Po drugiej stronie granicy stoi orzeł. Czarny orzeł Prus Książęcych, nadany Albrechtowi Hohenzollernowi przez Zygmunta I Starego 10 kwietnia 1525 roku w Krakowie, był wcześniej znakiem państwa zakonu krzyżackiego. Mazury, czyli południowe starostwa pruskie, leżały w granicach księstwa i przez stulecia żyły pod tym godłem; dziś ten sam orzeł zajmuje trzecie pole herbu województwa warmińsko-mazurskiego.

Gdzie dokładnie biegnie granica, było przedmiotem sporu z Komisją Heraldyczną. Rozpatrywała ona projekt herbu województwa pomorskiego 9 listopada 2001 roku, a 6 grudnia minister wydał opinię negatywną: dla obszaru dawnych Prus Królewskich lepiej uzasadnione byłoby połączenie gryfa z orłem mieczowym. Sejmik opinii nie musiał uwzględniać i 28 stycznia 2002 roku przyjął samego gryfa. W całym zestawie gryf i orzeł pruski nie spotykają się na żadnej tarczy — a dwieście kilometrów dalej na wschód biegnie druga taka granica, na której rozstrzygnięto to odwrotnie.

Trzy gryfyTen sam potwór w trzech odmianach. Różnicę widać szybciej, niż da się ją opisać.